Narsistik Kişilik Nedir? Belirtileri ve Baş Etme Yolları

Narsistik kişilik nedir? Kişinin kendini olağanüstü önemli görmesi, sürekli hayranlık beklemesi ve başkalarının duygularına karşı kayıtsız kalmasıyla öne çıkan bir örüntüdür. Bu tablo dışarıdan güçlü bir özgüven gibi görünebilir. Oysa altında çoğu zaman kırılgan bir benlik ve eleştiriye aşırı duyarlılık yatar. Kavramı yakından tanımak, hem bu kişilerle kurduğumuz ilişkiyi hem de kendi tepkilerimizi anlamayı kolaylaştırır.

İçindekiler

• Narsistik kişilik hangi belirtilerle kendini gösterir?
• Bu davranışların altında yatan nedenler nelerdir?
• Büyüklenmeci ve örtük tür arasındaki fark nedir?
• Böyle biriyle ilişkide en sık hangi zorluklar yaşanır?
• Sağlıklı sınırlar nasıl kurulur?
• Ne zaman profesyonel destek düşünülmeli?
• Sıkça Sorulan Sorular

Özetle, bu yazıda konunun nedenleri, belirtileri ve sağlıklı başa çıkma yolları uzman bakışıyla ele alınıyor.

Narsistik kişilik hangi belirtilerle kendini gösterir?

Belirtiler kişiden kişiye değişir ama bazı ortak çizgiler vardır. Ruh sağlığı alanında narsistik kişilik için tanımlanan dokuz temel özellik bulunur. Bir kişide bu özelliklerden en az beşinin süreklilik göstermesi beklenir.

• Başarılarını abartma ve hak etmediği bir hayranlık bekleme
• Sınırsız başarı, güç ya da kusursuz aşk hayalleriyle fazla meşgul olma
• Kendini benzersiz görme ve yalnızca yüksek statülü insanlara layık hissetme
• Durmadan onay ve övgü arama
• Özel muamele bekleme ve kuralları kendine uygulamama
• Karşısındakini kendi çıkarı için kullanma
• Empati eksikliği, yani başkasının ne hissettiğini anlamakta zorlanma
• Sık sık kıskançlık duyma ya da kıskanıldığını düşünme
• Kibirli ve küçümseyici bir tavır

Bu işaretler tek başına bir yargı için yeterli değildir. Net bir tablo ancak bir uzmanın değerlendirmesiyle ortaya çıkar. Kendi kendine etiket yapıştırmak çoğu zaman yanıltıcı olur.

Şunu unutmamak gerekir. Narsisizm bir ölçek üzerinde düşünülebilir. Hepimizde az ya da çok bu özelliklerden izler bulunur ve sağlıklı bir öz sevgi gayet doğaldır. Sorun, bu tutum katılaşıp süreklileştiğinde ve kişinin ilişkilerine belirgin zarar vermeye başladığında ortaya çıkar.

Bu davranışların altında yatan nedenler nelerdir?

Narsistik kişilik tek bir sebeple açıklanamaz. Genetik yatkınlık, çocuklukta kurulan ilişki biçimleri ve çevresel etkiler birlikte rol oynar. İlginç olan şu. Kimi zaman aşırı el üstünde tutulan, kimi zaman da duygusal ihtiyaçları hiç görülmeyen bir çocukluk benzer sonuçlara yol açabilir.

Dışa vuran büyüklenme hissinin altında genellikle düşük bir öz değer bulunur. Kişi bu kırılgan benliği korumak için abartılı bir üstünlük maskesi takar. O yüzden en küçük eleştiri bile büyük bir tehdit gibi algılanır ve sert bir savunmayla karşılanır. Bu kırılgan tarafı daha yakından görmek isterseniz örtük narsisizm yazımıza göz atabilirsiniz.

Son yıllarda sosyal medyanın da bu tabloyu beslediği konuşuluyor. Sürekli beğeni ve onay üzerine kurulu bir ortam, kırılgan öz değeri dışarıdan gelen alkışa daha bağımlı hale getirebilir. Yine de tek bir uygulama ya da olay birini bu şekilde biçimlendirmez. Söz konusu olan, yılların içinde yavaşça şekillenen bir örüntüdür.

Büyüklenmeci ve örtük tür arasındaki fark nedir?

Narsistik kişilik iki farklı görünümle karşımıza çıkabilir. Büyüklenmeci tipte kişi gösterişçidir. İlgi odağı olmayı sever, rahatça öne çıkar ve dikkat çekmekten hoşlanır. Örtük tipte ise tablo daha sessizdir. Bu kişiler alıngan, içine kapanık ve sürekli haksızlığa uğradığını düşünen bir tavır taşıyabilir.

İki biçimde de ortak nokta aynıdır. Onay ihtiyacı yüksektir ve empati zayıf kalır. Daha karanlık kişilik örüntülerini merak ediyorsanız karanlık üçlü yazısı yol gösterici olabilir.

Böyle biriyle ilişkide en sık hangi zorluklar yaşanır?

Narsistik kişilik gösteren biriyle yakın ilişki kurmak yorucu olabilir. Sohbet çoğu zaman tek taraflı ilerler ve karşınızdaki kişi sizin ihtiyaçlarınızı görmekte zorlanır. Tartışmalarda suç genellikle size yüklenir. Zamanla kendi gerçekliğinizden bile şüphe etmeye başlayabilirsiniz.

Bu kişiler ilişkiyi çoğu zaman bir yarış gibi görür. Kazanmak, haklı çıkmak ve üstün olmak, duygusal yakınlıktan daha önemli hale gelebilir. İlişkide sık görülen bazı davranışlar şunlardır.

• Övgü azaldığında ani kızgınlık ya da küsme
• Verdiği sözleri kolayca unutma
• Sizi başkalarıyla kıyaslama
• Hata kabul etmekte büyük zorluk

Bu davranışların hepsi aynı anda görülmeyebilir. Bazen ilişkinin başında her şey kusursuz ilerler, sorunlar zamanla yüzeye çıkar. Aşırı ilgiyle başlayıp ani bir soğumaya dönen ilişkiler bu açıdan dikkat çeker.

Sağlıklı sınırlar nasıl kurulur?

En önemli adım net sınırlardır. Neyi kabul edip neyi kabul etmediğinizi sakin ama kararlı bir dille söyleyin. Karşınızdaki kişi tepki gösterse de sınırınızın arkasında durmak uzun vadede sizi korur. Bir kez taviz verdiğinizde sınırın anlamı zayıflar.

Sınır koyarken suçluluk hissetmeniz olağandır. Özellikle karşınızdaki kişi sizi manipüle etmeye alışkınsa, her sınır bir bencillik gibi gösterilebilir. Oysa kendi ihtiyaçlarınızı korumak bencillik değildir. Kısa cümleler kurmaya çalışın ve uzun açıklamalara girmeyin, çünkü fazla açıklama çoğu zaman yeni bir tartışma kapısı aralar.

Gereksiz çatışmayı azaltmak için gri kaya yöntemi işe yarayabilir. Bu yaklaşımda tartışmayı büyütmeden kısa ve duygusuz yanıtlar verirsiniz. Kendi destek çevrenizi güçlü tutmak ve zaman zaman mesafe koymak da yükünüzü hafifletir. Narsistik kişilik yapısındaki biriyle her ilişkinin bitmesi gerekmez ama dengeyi sizin korumanız gerekir.

Ne zaman profesyonel destek düşünülmeli?

İlişki sürekli bir gerginlik kaynağına döndüyse ve kendinizi tükenmiş hissediyorsanız bir psikoloji uzmanından destek almak yerinde olur. Uzman görüşü hem yaşadığınız durumu adlandırmanıza hem de kendi sınırlarınızı korumanıza yardımcı olur.

Narsistik kişilik gösteren kişilerin de desteğe ihtiyacı olabilir. Ancak değişim ancak kişinin kendi isteğiyle mümkün olur. Siz öncelikle kendi ruh sağlığınızı gözetin. Başkasını iyileştirmek sizin sorumluluğunuz değildir.

Yakınlarınıza durumu anlatmak da yardımcı olabilir. Bu tür ilişkiler kişiyi çoğu zaman yalnızlaştırır. Dışarıdan güvendiğiniz bir bakış, kendi gerçekliğinizi yeniden kazanmanıza ve daha net kararlar vermenize destek olur.

Sıkça Sorulan Sorular

Bu kişilik yapısındaki biri değişebilir mi?

Değişim mümkündür ama kolay değildir. Narsistik kişilik örüntüsü derin köklere sahip olduğu için kişinin önce bir sorunu olduğunu kabul etmesi gerekir. İçten gelen bir istek ve düzenli profesyonel destek olmadan kalıcı bir değişim beklemek gerçekçi olmaz. Dışarıdan zorlama ya da ısrar çoğu zaman ters teper.

Kendine güven ile bu tablo aynı şey mi?

Hayır, ikisi çok farklıdır. Sağlıklı özgüven başkalarını küçümsemeden kendine değer vermektir. Burada ise değer duygusu tamamen başkalarının hayranlığına bağımlıdır ve empati geride kalır. Gerçek özgüvende eleştiri yıkıcı bir tehdit gibi yaşanmaz. Tersine, öğrenmenin doğal bir parçası olarak görülür.

Bu kişilerle iletişimde en etkili yol nedir?

Sakinliğinizi korumak ve net sınırlar çizmek en etkili yoldur. Narsistik kişilik gösteren biriyle uzun tartışmalara girmek genellikle sonuç vermez. Kısa, açık ve duygusal olmayan bir dil kullanmak gerginliği düşürür. Bu sırada kendi ihtiyaçlarınızı da göz ardı etmemeniz önemlidir.

Bu bir hastalık mı yoksa huy mu?

Geçici bir huy değildir. Süreklilik gösteren bir kişilik örüntüsüdür. Belirtiler ergenlik ya da erken yetişkinlikte belirginleşir ve farklı ortamlarda kendini tekrar eder. Yine de kesin bir değerlendirme yalnızca ruh sağlığı uzmanı tarafından yapılabilir. Kendi kendine tanı koymak yanıltıcı olur.

Bu içerik, Uzman Psikolog Sena Sabanoğlu tarafından bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Yazıda yer alan bilgiler kişisel bir değerlendirmenin yerini tutmaz, ihtiyaç duyduğunuzda bir psikoloji uzmanıyla görüşmeniz önerilir.

Kaynaklar

• Cleveland Clinic