Atılganlık Nedir? Belirtileri ve Geliştirme Yolları

Atılganlık nedir? Bu kavram, kendi düşüncelerinizi, ihtiyaçlarınızı ve sınırlarınızı açık ve saygılı bir dille ifade edebilme becerisidir. Karşınızdakinin haklarını çiğnemeden kendi haklarınızı savunmayı içerir. Bu yönüyle hem susup ezilmekten hem de bağırıp bastırmaktan farklıdır. Sağlıklı iletişimin merkezinde yer alan bir denge halidir.

İçindekiler

• Atılganlık ile agresiflik arasındaki fark nedir?
• Pasif ve pasif agresif davranıştan nasıl ayrılır?
• Atılgan olmanın faydaları nelerdir?
• Kendini ifade etmeyi zorlaştıran nedenler nelerdir?
• Bu beceri nasıl geliştirilir?
• Atılgan olmak bencillik midir?
• Sıkça Sorulan Sorular

Özetle, bu yazıda konunun nedenleri, belirtileri ve sağlıklı başa çıkma yolları uzman bakışıyla ele alınıyor.

Atılganlık ile agresiflik arasındaki fark nedir?

İkisi çoğu zaman karıştırılır ama tamamen ayrı davranış biçimleridir. Agresif kişi kendi isteklerini öne çıkarırken karşısındakinin duygularını yok sayar, sesini yükseltir ve baskı kurar. Kısa vadede istediğini alabilir ama güven ve saygı zarar görür. Atılganlık ise net olmayı kabalıkla karıştırmaz. Kişi ne istediğini söyler, aynı zamanda karşısındakini de dinler. Amaç kazanmak değil, iki tarafın da duyulduğu bir alan açmaktır. İşte atılganlık ile agresiflik arasındaki temel çizgi tam olarak burada belirir.

Pasif ve pasif agresif davranıştan nasıl ayrılır?

Pasif davranışta kişi çatışmadan kaçınır ve kendi ihtiyaçlarını sürekli geri plana atar. Bu tutum içeride biriken bir öfkeye ve kırgınlığa yol açar. Pasif agresif davranışta ise kişi dışarıdan kabul ediyormuş gibi görünür ama hoşnutsuzluğunu iğneleyici sözlerle ya da isteksizlikle belli eder. Zamanla bu tarz ilişkileri yıpratır ve hedeflere de ulaştırmaz. Atılganlık her iki uçtan da uzaktır. Duyguyu bastırmak yerine onu açıkça ve incitmeden dile getirmeyi seçer. Bir örnek vermek gerekirse, pasif kişi rahatsız olduğu bir durumu hiç dile getirmez. Pasif agresif kişi imalı sözlerle sitem eder. Atılgan kişi ise ne hissettiğini sakin bir dille doğrudan söyler.

Atılgan olmanın faydaları nelerdir?

Kendini net biçimde ifade edebilmek günlük yaşamın pek çok alanına dokunur. Atılganlık düzenli olarak uygulandığında şu katkıları sağlar.

• Öz güvenin ve öz saygının güçlenmesi
• Duyguların daha kolay fark edilmesi ve isimlendirilmesi
• İlişkilerde karşılıklı saygının artması
• Hayır demekte zorlanan kişilerde stresin azalması
• İş ve özel yaşamda daha doyurucu ilişkiler kurulması

Kısacası bu beceri hem ruhsal yükü hafifletir hem de çevrenizle bağınızı sağlamlaştırır. Öz güvenini adım adım güçlendirmek isteyenler özgüven nasıl geliştirilir yazısından yararlanabilir. Zamanla atılganlık kişinin genel ruh halini de olumlu yönde etkiler. İçinde biriktirmediği için öfke patlamaları azalır ve zihni daha berrak kalır. Böylece hem iş yerinde hem evde çok daha rahat nefes alır.

Kendini ifade etmeyi zorlaştıran nedenler nelerdir?

Bazı kişiler için net konuşmak doğal gelmez. Çoğu zaman kökeninde çocuklukta öğrenilen kalıplar vardır. Onaylanmak için sürekli uyum gösteren bir çocuk, yetişkinlikte de kendi isteğini söylemekten çekinebilir. Reddedilme korkusu, çatışmadan kaçma isteği ve düşük öz değer duygusu da atılganlığı zorlaştırır. Hayır demeyi bir suçmuş gibi algılamak yaygın bir engeldir. Bu konuyu derinleştirmek isteyenler hayır diyememe yazısına bakabilir. Bu engellerin çoğu fark edildiğinde aşılabilir. Kültürel etkiler de rol oynar. Bazı ortamlarda uyumlu olmak erdem sayılırken kendi fikrini söylemek kabalık gibi algılanır. Oysa saygılı bir dille kurulan atılganlık, bu iki değeri aynı anda korumanın yoludur.

Bu beceri nasıl geliştirilir?

Şunu bilmek rahatlatıcıdır, atılganlık doğuştan gelen sabit bir kişilik özelliği değil, sonradan öğrenilebilen bir beceridir. Küçük ve güvenli adımlarla ilerlemek en sağlıklı yoldur. Aşağıdaki uygulamalar işe yarar.

1. Ben dili kullanın. Sen hep şöyle yapıyorsun yerine ben böyle hissediyorum demek suçlamayı azaltır.
2. Küçük durumlarda pratik yapın. Kahve siparişini düzeltmek gibi düşük riskli anlarla başlamak öz güven kazandırır.
3. Hayır demeyi deneyin. Her isteği kabul etmek zorunda olmadığınızı hatırlamak rahatlatır.
4. Zor konuşmaları önceden prova edin. Ne söyleyeceğinizi hazırlamak anlık gerginliği azaltır.
5. Beden dilinize dikkat edin. Göz teması ve dik duruş sözlerinize güç katar.

Sınır koymak atılganlığın ayrılmaz bir parçasıdır. Nasıl sınır çizileceğini merak edenler sınır koymak yazısından destek alabilir. Bu adımları düzenli tekrar etmek zamanla doğal bir alışkanlığa dönüşür ve atılganlık kendiliğinden gelir. Başlangıçta biraz zorlayıcı gelebilir, çünkü eski alışkanlıklar güçlüdür. Ancak her küçük deneme sinir sistemini yeni bir tepkiye alıştırır. Kendine karşı sabırlı olmak, bu yolculukta en önemli desteklerden biridir.

Atılgan olmak bencillik midir?

Hayır, ikisi birbirinden çok farklıdır. Bencillik başkalarının ihtiyaçlarını hiç dikkate almadan yalnızca kendini düşünmektir. Atılganlık ise kendi ihtiyaçlarını dile getirirken karşısındakine de saygı gösterir. Kendi sınırlarını korumak, çevrenizdekileri önemsemediğiniz anlamına gelmez. Aksine dürüst ve açık iletişim, uzun vadede daha sağlıklı ve güvene dayalı ilişkiler kurmanın yoludur. Bu nedenle atılganlık bir bencillik değil, olgun bir denge halidir. Kendi ihtiyacını görmezden gelen kişi zamanla tükenir ve çevresine de faydalı olamaz. Kendine değer vermek, başkalarına değer vermenin önündeki engel değildir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kendini net ifade etmek sonradan öğrenilir mi?

Evet, bu bir beceridir ve her yaşta geliştirilebilir. Doğuştan gelen sabit bir özellik değildir. Ben dili kullanmak, küçük durumlarda pratik yapmak ve beden dilini fark etmek gibi adımlarla zamanla güçlenir. Düşük riskli anlarda başlamak öz güven kazandırır. Tekrar ettikçe net konuşmak doğal bir hale gelir.

Ben dili kullanmak neden önemlidir?

Ben dili duygu ve ihtiyacı suçlama olmadan aktarır. Sen sürekli geç kalıyorsun demek karşıdakini savunmaya iter. Ben beklerken kaygılanıyorum demek ise kapıyı açık tutar. Bu yaklaşım karşınızdakinin sizi dinleme olasılığını artırır. Aynı zamanda kendi duygunuzun sorumluluğunu almanıza yardımcı olur.

Hayır demek ilişkileri zedeler mi?

Genellikle tam tersi olur. Sürekli evet demek zamanla kırgınlık ve tükenmişlik biriktirir. Net ve saygılı bir hayır ise sınırlarınızı belli eder ve ilişkideki dürüstlüğü artırır. Sağlıklı ilişkiler karşılıklı saygıyla ayakta kalır. Kısa vadede zorlayıcı gelse de uzun vadede bağı güçlendirir.

Çekingen biri de bu beceriyi kazanabilir mi?

Kesinlikle kazanabilir. Çekingenlik çoğu zaman öğrenilmiş bir kalıptır ve değişebilir. Önemli olan büyük adımlar atmaya çalışmak değil, küçük ve güvenli denemelerle ilerlemektir. Her başarılı deneme bir sonrakine cesaret verir. Sabırlı olmak ve kendine yüklenmemek bu süreçte anahtar rol oynar.

Bu içerik, Uzman Psikolog Sena Sabanoğlu tarafından bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Yazıda yer alan bilgiler kişisel bir değerlendirmenin yerini tutmaz, ihtiyaç duyduğunuzda bir psikoloji uzmanıyla görüşmeniz önerilir.

Kaynaklar

• Mayo Clinic