Derealizasyon Nedir? Belirtileri ve Baş Etme Yolları

Derealizasyon nedir? Çevrenin ve dış dünyanın gerçek dışı, rüya gibi ya da bir cam arkasından izleniyormuş gibi hissedilmesi durumudur. Kişi etrafındaki nesneleri, sesleri ve insanları tanır fakat onlara uzak ve yabancı hisseder. Bu deneyim genellikle geçicidir ve çoğu zaman yoğun stres ya da kaygı anlarında ortaya çıkar.

İçindekiler

• Derealizasyon neden olur?
• Bu durumun belirtileri nelerdir?
• Depersonalizasyondan farkı nedir?
• Ne kadar sürer ve ne zaman destek alınmalı?
• Topraklanma teknikleri nasıl yardımcı olur?
• Günlük hayatta baş etmenin yolları nelerdir?
• Sıkça Sorulan Sorular

Özetle, bu yazıda konunun nedenleri, belirtileri ve sağlıklı başa çıkma yolları uzman bakışıyla ele alınıyor.

Derealizasyon neden olur?

Bu deneyim çoğu zaman zihnin bir koruma tepkisidir. Beyin, taşıyamayacağı kadar yoğun bir stresle karşılaştığında kişiyi bir süreliğine olan bitenden uzaklaştırarak kendini sakinleştirmeye çalışır. Yani derealizasyon, aşırı yükün karşısında zihnin geçici bir savunma yolu olarak devreye girer. Geçmiş örseleyici yaşantılar, panik ataklar, uzun süreli uykusuzluk ve alkol ya da madde kullanımı bu tepkiyi tetikleyebilir. Bazı durumlarda kaygı bozukluğu ya da derin tükenmişlik zemininde de görülür. Uyku eksikliği ve aşırı ekran süresi de beynin gerçeklik algısını zorlayabilir. Bu yüzden yoğun sınav dönemleri, iş baskısı ya da büyük bir kayıp sonrası bu hisse daha sık rastlanır.

Bu durumun belirtileri nelerdir?

Gerçek dışılık hissi kişiden kişiye değişse de sık paylaşılan bazı belirtiler vardır. En yaygın olanları şunlardır.

• Çevredeki nesnelerin bulanık, soluk ya da iki boyutlu görünmesi.
• Seslerin uzaktan geliyormuş veya boğuklaşmış gibi duyulması.
• Zamanın akışının değişmesi, anların yavaşlaması ya da hızlanması.
• Tanıdık bir mekânın bir anda yabancı ve sahte gibi hissedilmesi.

Bu belirtiler ilk kez yaşandığında ürkütücü olabilir. Kişi duruma bir anlam veremeyince korkuya kapılır ve bu korku gerçek dışılık hissini daha da güçlendirir. Oysa derealizasyon tek başına tehlikeli bir durum değildir. Çoğu zaman kısa sürede kendiliğinden geçer. Önemli olan, yaşanan şeyin bir hastalık değil bir tepki olduğunu bilmek ve paniğe kapılmamaktır.

Derealizasyon çoğunlukla görünür bir tetikleyiciyle birlikte gelir. Kalabalık bir ortam, uykusuz geçen bir gece ya da yoğun bir tartışma sonrası ortaya çıkabilir. Bazı kişilerde ise belirgin bir sebep olmadan, sıradan bir anın ortasında beliriverir. Her iki durumda da beynin verdiği mesaj aynıdır. Zihin bir süre için yükten uzaklaşma ihtiyacı duymuştur. Bu bakış açısı, yaşananı bir tehdit yerine bir işaret olarak görmeyi kolaylaştırır ve kişinin kendini daha güvende hissetmesini sağlar.

Depersonalizasyondan farkı nedir?

İki kavram sık karıştırılır çünkü ikisi de bir kopukluk hissi barındırır. Fark, kopukluğun yönündedir. Depersonalizasyonda kişi kendine yabancılaşır ve kendi bedenini ya da düşüncelerini dışarıdan izliyormuş gibi hisseder. Derealizasyonda ise yabancılaşma çevreye yöneliktir. Etraf gerçek dışı görünür ama kişi kendini tanır. Çoğu zaman bu iki durum bir arada yaşanır ve birlikte disosiyatif deneyimler başlığı altında ele alınır. Konuyu daha ayrıntılı incelemek isterseniz disosiyasyon yazısına göz atabilirsiniz. Ayrımı bilmek, kişinin yaşadığını doğru adlandırmasına ve gereksiz kaygıdan uzaklaşmasına yardımcı olur.

Ne kadar sürer ve ne zaman destek alınmalı?

Çoğu durumda gerçek dışılık hissi birkaç dakika ile birkaç saat arasında sürer ve tetikleyen stres azaldığında geçer. Ancak bu durum günlerce devam ediyor, sık sık tekrarlıyor ya da işe, okula ve ilişkilere engel oluyorsa bir psikoloji uzmanına danışmak gerekir. Derealizasyon bazen depresyon, kaygı bozukluğu veya obsesif kompulsif belirtilerle birlikte görülür. Bu nedenle uzun süren yakınmalarda profesyonel bir değerlendirme önem taşır. Uzman desteği, hissin altındaki tetikleyicileri anlamayı ve daha sağlıklı başa çıkma yolları geliştirmeyi kolaylaştırır.

Topraklanma teknikleri nasıl yardımcı olur?

Topraklanma, dikkati şimdiki ana ve bedene geri getirmeyi amaçlayan basit uygulamalardır. Gerçek dışılık hissi sırasında duyuları kullanmak çoğu zaman en hızlı yoldur.

• Elinizdeki bir nesnenin dokusuna, sıcaklığına ve ağırlığına odaklanın.
• Çevrenizde gördüğünüz beş şeyi ve duyduğunuz üç sesi sessizce sayın.
• Soğuk su ile yüzünüzü ya da ellerinizi yıkayın.
• Yavaş nefes alın. Dört saniye nefes alıp dört saniye tutun, altı saniyede verin.

Bu küçük egzersizler beyne güvende olduğu mesajını verir. Düzenli uygulandığında topraklanma teknikleri, derealizasyon anlarını daha kısa ve daha az korkutucu hale getirir. Bu teknikleri kriz anında ilk kez denemek zor olabilir. Bu yüzden sakin zamanlarda birkaç kez alıştırma yapmak, ihtiyaç anında bedenin onlara daha hızlı yanıt vermesini sağlar.

Günlük hayatta baş etmenin yolları nelerdir?

Uzun vadede en etkili yol, altta yatan stresi azaltmaktır. Uyku düzenini korumak, kafein ve alkolü sınırlamak ve düzenli hareket etmek zihni dengeler. Kaygıyı besleyen düşünceleri fark etmek ve nefes çalışmalarını günlük rutine katmak da işe yarar. Ataklar sırasında paniğe kapılmamak ve bu hissin geçici olduğunu hatırlamak önemlidir. Derealizasyon yaşandığında kişinin kendini suçlamadan sabırla ana dönmesi, süreci belirgin biçimde kolaylaştırır.

Bu deneyimi yaşayan pek çok kişi kendini yalnız hisseder çünkü durumu anlatmakta zorlanır. Oysa derealizasyon sanıldığından çok daha yaygındır ve konuşulduğunda gücünü yitirir. Yaşadığınızı güvendiğiniz birine anlatmak, hem yükü hafifletir hem de içinizdeki korkuyu azaltır. Sağlıklı bir uyku, dengeli beslenme ve stresi biriktirmeden boşaltan küçük molalar zamanla atakların sıklığını düşürür. Kendinize karşı sabırlı olmak, bu süreçte en değerli desteklerden biridir.

Sıkça Sorulan Sorular

Gerçek dışılık hissi tehlikeli midir?

Tek başına yaşanan kısa süreli ataklar genellikle tehlikeli değildir. Bu his, zihnin yoğun stres karşısında verdiği geçici bir tepkidir ve çoğu zaman kendiliğinden geçer. Yine de sık tekrarlıyor ya da günlük yaşamı zorlaştırıyorsa bir psikoloji uzmanına danışmak yerinde olur.

Bu his kalıcı hale gelir mi?

Çoğu kişide geçicidir ve tetikleyen etken ortadan kalktığında kaybolur. Ancak yoğun ve tekrarlayan biçimde yaşanırsa daha inatçı bir hale gelebilir. Erken dönemde destek almak ve stres kaynaklarını azaltmak, durumun kalıcılaşmasını önlemeye yardımcı olur.

Panik atakla ilişkisi var mıdır?

Evet, bu his panik atak sırasında sıkça ortaya çıkar. Yoğun kaygı anında beyin kendini korumak için çevreden kopabilir. Panik geçtikçe gerçeklik duygusu yavaş yavaş geri döner. Nefes ve topraklanma çalışmaları bu anlarda oldukça yardımcı olur.

Kendi kendime nasıl sakinleşebilirim?

En hızlı yol duyuları kullanmaktır. Elinizdeki bir nesneye dokunun, çevrenizdeki sesleri sayın ve yavaş nefes alın. Bu hissin geçici olduğunu kendinize hatırlatmak paniği azaltır. Düzenli uyku ve stresten uzak bir rutin, atakların sıklığını zamanla düşürür.

Bu içerik, Uzman Psikolog Sena Sabanoğlu tarafından bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Yazıda yer alan bilgiler kişisel bir değerlendirmenin yerini tutmaz, ihtiyaç duyduğunuzda bir psikoloji uzmanıyla görüşmeniz önerilir.

Kaynaklar

• Cleveland Clinic