Duygusal İhmal Nedir? Belirtileri ve Baş Etme Yolları

Duygusal ihmal nedir? Bir çocuğun duygusal ihtiyaçlarının bakım verenler tarafından yeterince fark edilmemesi ve karşılanmamasıdır. Fiziksel bir şiddet ya da açık bir kötü davranış içermez, çoğu zaman eksik olan şey sevginin gösterilmesi, duyguların önemsenmesi ve çocuğun duyulduğunu hissetmesidir. Bu sessiz eksiklik, yıllar sonra bile izini sürdürebilir.

İçindekiler

• Duygusal ihmal nasıl ortaya çıkar?
• Hangi belirtiler bu duruma işaret eder?
• Bu duruma yol açan nedenler nelerdir?
• Yetişkinlikte etkileri nelerdir?
• Bu izlerle baş etmenin yolları nelerdir?
• Ne zaman profesyonel destek alınmalıdır?
• Sıkça Sorulan Sorular

Özetle, bu yazıda konunun nedenleri, belirtileri ve sağlıklı başa çıkma yolları uzman bakışıyla ele alınıyor.

Duygusal ihmal nasıl ortaya çıkar?

Bu durum genellikle kötü niyetli bir seçim değildir. Anne baba kendi yükleri, yorgunlukları ya da benzer bir çocukluk geçmişi yüzünden çocuğun iç dünyasına yeterince yer açamaz. Çocuk beslenir, giydirilir ve okula gönderilir ama duyguları çoğu zaman görünmez kalır. Bu yönüyle duygusal ihmal, gürültüsüz ilerleyen ve bu yüzden fark edilmesi güç bir eksikliktir.

Duygusal ihmal yaşayan bir çocuk üzüldüğünde teselli bulamaz, sevindiğinde bu sevinci paylaşacak birini bulamaz. Zamanla duygularını kendine saklamayı öğrenir ve ihtiyaçlarını dile getirmenin bir işe yaramadığını düşünmeye başlar.

Bu durumun en zorlu yanı görünmez oluşudur. Dışarıdan bakan biri sağlıklı bir aile görebilir çünkü ortada bağıran ya da vuran kimse yoktur. Oysa çocuk için asıl eksik olan, duygularıyla birlikte kabul edilme hissidir. Bu yüzden pek çok kişi yıllar sonra bile yaşadığı boşluğun kaynağını adlandıramaz.

Hangi belirtiler bu duruma işaret eder?

İzler çoğu zaman sessizdir ve kişinin kendisi bile ne yaşadığını adlandırmakta zorlanır. Belirtiler tek tek bakıldığında sıradan görünebilir ama bir arada uzun süre sürdüğünde dikkate değer bir örüntü oluşturur. Sık görülen işaretler şunlardır.

• Duyguları tanımakta ve ifade etmekte zorlanma
• Sürekli bir boşluk ya da eksiklik hissi
• Başkalarından yardım istemekten kaçınma
• Kendi ihtiyaçlarını önemsiz görme eğilimi
• Yakınlık kurmakta ve güven duymakta zorlanma
• Nedeni belirsiz bir yalnızlık duygusu

Bu işaretler bağlanma biçimini ve ilişki kurma tarzını da etkiler. Kişi kimi zaman neden hep aynı zorlukları yaşadığını anlamlandıramaz, çünkü sorunun kökeni açıkça görünen bir olay değil, uzun süredir taşınan sessiz bir eksikliktir. Benzer bir konuyu ele aldığımız duygusal olgunlaşmamış ebeveynler yazımız bu tabloyu daha net görmeye yardımcı olur.

Bu duruma yol açan nedenler nelerdir?

Çoğu zaman kök neden ailenin kendi geçmişinde saklıdır. Kendisi de görülmeden büyümüş bir ebeveyn, çocuğunun duygularına nasıl karşılık vereceğini bilemeyebilir. Duygusal ihmal bu yüzden çoğu zaman farkında olmadan kuşaktan kuşağa aktarılan bir örüntü halini alır.

Yoğun iş temposu, ailedeki maddi zorluklar ya da uzun süren bir aile kriziyle uğraşan anne babalar da çocuğun iç dünyasına ayıracak enerjiyi bulamayabilir. Böyle durumlarda temel ihtiyaçlar karşılanır ama duygusal bağ zayıf kalır.

Bazı ailelerde duyguları konuşmak hiç öğrenilmemiş bir dildir. Sevgi vardır ama gösterilmez, kaygı vardır ama dile getirilmez. Böyle bir ortamda büyüyen çocuk, hislerinin önemli olmadığı ve kimseyi ilgilendirmediği sonucuna varabilir. Duygusal ihmal çoğu zaman büyük ve tek bir olayla değil, karşılık bulamayan küçük anların üst üste binmesiyle biçimlenir.

Yetişkinlikte etkileri nelerdir?

Çocuklukta karşılanmayan duygular yetişkinlikte de kendini gösterir. Kişi ilişkilerde kendini geri planda tutabilir, sevgiyi hak etmediğini düşünebilir ya da duygularını paylaşmaktan çekinebilir. Duygusal ihmal geçmişi olan biri çoğu zaman güçlü görünmek ister ve yardım istemeyi bir zayıflık sanır.

Bu kişiler dışarıdan bakıldığında çoğu zaman uyumlu ve başarılı görünür. İçeride ise anlaşılmadıkları hissini taşırlar. Yakın bir ilişkide bile duygusal olarak yalnız kalabilir, sevildiklerinden emin olmakta zorlanabilirler. Duygusal ihmal geçmişi bazen fazla bağımsız olma ihtiyacı olarak da ortaya çıkar çünkü kişi kimseye yük olmamayı bir hayatta kalma biçimi olarak öğrenmiştir.

Bu tablo öz saygıyı da zedeleyebilir. Kişi başkalarının ihtiyaçlarını hep önce koyup kendi sınırlarını görmezden gelebilir. Kimi zaman bu durum, kişinin sürekli onay araması ya da tam tersine yakınlıktan kaçınması biçiminde de görülür. İyi haber şu ki bu örüntüler fark edildiğinde değişmeye açıktır.

Bu izlerle baş etmenin yolları nelerdir?

İyileşme, çoğu zaman kişinin kendi duygularını ciddiye almasıyla başlar. Geçmişi değiştiremeyiz ama bugün kendimize karşı daha anlayışlı olabiliriz. Duygusal ihmal geçmişini fark eden biri için işe yarayan bazı adımlar vardır.

1. Duygularınızı bir günlüğe yazarak tanımaya ve adlandırmaya çalışın.
2. İhtiyaçlarınızı küçük de olsa dile getirmeyi deneyin.
3. Güvendiğiniz kişilerle daha açık bir bağ kurmaya alan açın.
4. Kendinize bir çocuğa davranır gibi şefkatle yaklaşın.
5. Yorulduğunuzda dinlenmeyi bir hak olarak görün.

Bu adımlar bir gecede sonuç vermez ama zamanla iç dünyada gözle görülür bir fark yaratır. Kişi duygularını bastırmak yerine onlara kulak vermeyi öğrendikçe, ilişkileri de daha güvenli bir zemine oturur. Kendinize nazik davranmayı öğrenmek bu sürecin temelidir. Öz şefkat geliştirmek, içteki o görülmemiş çocuğu bugün fark etmenin bir yoludur.

Ne zaman profesyonel destek alınmalıdır?

Boşluk hissi günlük yaşamı ve ilişkileri sürekli zorlamaya başladığında, geçmişe dair öfke ya da hüzün kalıcı hale geldiğinde bir psikoloji uzmanından destek almak yerinde olur. Duygusal ihmal geçmişini tek başına anlamlandırmak zor olabilir ve profesyonel danışmanlık bu süreci güvenli bir alanda kolaylaştırır. Geçmişi değiştiremeyiz ama ona verdiğimiz anlamı ve bugünkü seçimlerimizi değiştirebiliriz. Destek istemek, uzun süredir görülmeyi bekleyen o duygulara nihayet yer açmanın bir yoludur.

Sıkça Sorulan Sorular

Bu durum bir kötü niyet göstergesi midir?

Çoğu zaman hayır. Aileler genellikle bilinçli bir kötülük yapmaz, çoğu kez kendileri de aynı eksiklikle büyüdükleri için nasıl karşılık vereceklerini bilemez. Bu, yaşananın etkisini azaltmaz ama suçlu aramak yerine örüntüyü anlamak iyileşme için daha yararlı bir başlangıç noktasıdır.

Fiziksel ihmalden farkı nedir?

Fiziksel ihmal beslenme, barınma ve güvenlik gibi temel gereksinimlerin karşılanmamasıdır. Duygusal boyut ise sevginin, ilginin ve duyguların önemsenmesiyle ilgilidir. Bir çocuğun tüm maddi ihtiyaçları karşılanırken duygusal ihtiyaçları görünmez kalabilir. İkisi bazen bir arada görülür ama her zaman birlikte olmaz.

Yetişkinlikte iyileşmek mümkün müdür?

Evet, mümkündür. Beyin yaşam boyu yeni bağlar kurmaya açıktır ve fark edilen örüntüler zamanla değişebilir. Duygularını tanımayı, ihtiyaçlarını dile getirmeyi ve kendine şefkatle yaklaşmayı öğrenen biri, geçmişin etkisini önemli ölçüde hafifletebilir. Bu süreç sabır ister ama sonuç almak olasıdır.

Kendi çocuğuma aynısını yapmaktan nasıl kaçınırım?

İlk adım farkındalıktır. Kendi eksiklerini gören bir ebeveyn, çocuğunun duygularına daha bilinçli karşılık verir. Çocuğunuza duygularını sorun, onu dinleyin ve hislerini küçümsemeden kabul edin. Küçük ve tutarlı ilgi anları, güçlü bir duygusal bağ kurmak için çoğu zaman yeterlidir.

Bu içerik, Uzman Psikolog Sena Sabanoğlu tarafından bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Yazıda yer alan bilgiler kişisel bir değerlendirmenin yerini tutmaz, ihtiyaç duyduğunuzda bir psikoloji uzmanıyla görüşmeniz önerilir.

Kaynaklar

• Cleveland Clinic