Duygusal Taşkınlık Nedir? Belirtileri ve Baş Etme Yolları

Duygusal taşkınlık nedir? Yoğun bir duygunun bedeni ve zihni bir anda kaplayarak kişiyi sakin düşünemez hale getirmesidir. Kalp hızlanır, nefes sıklaşır ve o an içinde mantıklı bir yanıt üretmek neredeyse imkânsızlaşır. Kişi kendini bir dalganın altında kalmış gibi hisseder ve tepkileri kontrolünden çıkar.

İçindekiler

• Duygusal taşkınlık neden yaşanır?
• Bedende hangi belirtiler görülür?
• İlişkilerdeki tartışmaları nasıl etkiler?
• Bu yoğun anla nasıl baş edilir?
• Uzun vadede neler yardımcı olur?
• Ne zaman profesyonel destek gerekir?
• Sıkça Sorulan Sorular

Özetle, bu yazıda konunun nedenleri, belirtileri ve sağlıklı başa çıkma yolları uzman bakışıyla ele alınıyor.

Duygusal taşkınlık neden yaşanır?

Bunun temelinde bedenin eski bir savunma sistemi vardır. Beyin bir durumu tehdit olarak algıladığında vücudu hızla harekete geçirir. Kalp atışı artar, kaslar gerilir ve kan akışı savaş ya da kaç tepkisine hazırlanır. Bu tepki fiziksel bir tehlike karşısında hayat kurtarır. Ancak çoğu zaman karşımızdaki şey bir tartışma ya da eleştiri gibi duygusal bir durumdur. Beden yine de aynı alarmı çalar.

İşte bu ani ve aşırı uyarılma haline duygusal taşkınlık denir. Kişiden kişiye eşiği değişir. Kimi insan küçük bir gerilimde bile hızla bu hale girerken kimi daha geç etkilenir. Geçmişte zorlayıcı deneyimler yaşamış kişilerde eşik genellikle daha düşüktür. Yorgunluk, açlık ve uykusuzluk da bedeni alarma daha yatkın hale getirir. Yani aynı olay farklı günlerde farklı şiddette yaşanabilir.

Bedende hangi belirtiler görülür?

Bu yoğun anın çok net fiziksel işaretleri vardır. En sık görülenler şunlardır.

• Kalbin hızla çarpması ve göğüste bir sıkışma hissi.
• Nefesin yüzeyselleşmesi ya da nefes almakta zorlanma.
• Ellerin titremesi, terleme ve yüzün kızarması.
• Zihnin bulanıklaşması ve doğru kelimeleri bulamama.

Bu belirtiler ortaya çıktığında beynin mantıkla ilgili bölümü geçici olarak geri planda kalır. Bu yüzden kişi o anda sakin karar veremez. Yaşanan şey bir zayıflık değil, bedenin doğal bir tepkisidir ve amigdala kaçırması ile yakından bağlantılıdır. Belirtileri erken fark etmek önemlidir. Kişi bedenindeki ilk işaretleri tanıdığında, taşkınlık tam olarak büyümeden durabilir.

İlişkilerdeki tartışmaları nasıl etkiler?

Duygusal taşkınlık en çok yakın ilişkilerde kendini gösterir. Bir tartışma kızıştığında taraflardan biri ya da ikisi bu hale girebilir. O an artık konu çözülmez, çünkü iki kişi de dinlemek yerine kendini savunmaya odaklanır. Söylenen sözler sertleşir, ses tonu yükselir. Küçük bir mesele bir anda büyük bir çatışmaya dönüşür.

Bazı insanlar bu noktada tamamen susar ve geri çekilir. Bu da aslında taşkınlığın bir başka görünümüdür. Beden o kadar uyarılmıştır ki kişi konuşmaya devam edemez. Karşı taraf bu sessizliği ilgisizlik sanabilir, oysa altında duygusal taşkınlık kaynaklı yoğun bir uyarılma vardır. Bu yanlış okuma yeni kırgınlıklar doğurur. Tartışmanın o anda değil, iki taraf da yatıştıktan sonra sürdürülmesi bu kısır döngüyü kırar.

Bu yoğun anla nasıl baş edilir?

İlk kural, o an karar vermeye ya da tartışmayı sürdürmeye çalışmamaktır. Beden alarmdayken üretilen her cümle işleri kötüleştirir. Şu adımlar sakinleşmeye yardımcı olur.

1. Ortamdan kısa bir süre uzaklaşmak ve kendine yirmi dakika kadar mola vermek.
2. Yavaş ve derin nefes almak, nefes verişi alıştan biraz daha uzun tutmak.
3. Ayakların yere basışını ya da elindeki bir nesnenin dokusunu fark ederek ana dönmek.
4. Beden yatıştıktan sonra konuşmaya geri dönmek.

Bu mola bir kaçış değildir. Tersine, iki tarafın da daha sağlıklı konuşabilmesi için bilinçli bir duraktır. Molanın sonunda konuya geri dönme sözü vermek, karşı tarafın terk edilmiş hissetmesini önler. Duygusal taşkınlık anında verilen bu kısa ara, çoğu zaman koca bir tartışmayı baştan önler.

Uzun vadede neler yardımcı olur?

Tek seferlik yöntemler o anı geçirmeye yeter ama kalıcı değişim biraz daha fazlasını ister. Kişi kendi tetikleyicilerini tanıdıkça, taşkınlığın hangi durumlarda geldiğini önceden sezer. Düzenli uyku, hareket ve nefes çalışmaları bedenin genel uyarılma düzeyini düşürür. Duyguları bastırmak yerine isimlendirmek de güçlü bir araçtır. Ne hissettiğini fark eden kişi, o duyguya kapılmak yerine ona alan açabilir. Bu beceriler duygu düzenleme kapasitesini adım adım güçlendirir.

Sabır burada anahtardır. Yıllardır aynı biçimde tepki veren bir beden bir gecede değişmez. Ama her yatışma denemesi, beyne yeni bir yol öğretir. Zamanla duygusal taşkınlık daha seyrek gelir ve geldiğinde de daha kısa sürer. Bu ilerlemeyi fark etmek kişiyi cesaretlendirir.

Ne zaman profesyonel destek gerekir?

Ara sıra yoğun duygular yaşamak insanın doğasında vardır. Ancak bu haller çok sık tekrarlıyor, ilişkilere zarar veriyor ya da kişinin günlük işlevini bozuyorsa destek almak yerinde olur. Özellikle geçmişte zorlayıcı deneyimler yaşamış kişilerde beden daha kolay alarma geçebilir. Bir psikoloji uzmanı, bu tepkilerin kökenini anlamaya ve daha dengeli başa çıkma yolları geliştirmeye yardımcı olur. Duygusal taşkınlık öğrenilebilen becerilerle yönetilebilir bir durumdur.

Sıkça Sorulan Sorular

Bu durum panik atakla aynı şey midir?

Hayır, ikisi benzer bedensel belirtiler taşısa da farklıdır. Panik atak çoğu zaman belirgin bir sebep olmadan aniden gelir, oysa duygusal taşkınlık genellikle bir tetikleyiciye bağlı ortaya çıkar. Bu yoğun hal ise genellikle bir tartışma ya da eleştiri gibi belli bir tetikleyiciye bağlıdır. Yine de her ikisinde de beden benzer bir alarm tepkisi verir.

Susmak da bir tepki midir?

Evet. Herkes yüksek sesle tepki vermez. Bazı insanlarda beden o kadar uyarılır ki kişi tamamen susar ve içine kapanır. Bu geri çekilme de yoğun uyarılmanın bir biçimidir. Sessizlik her zaman sakinlik anlamına gelmez, bazen tam tersini gösterir.

Mola vermek sorunu kaçmak sayılır mı?

Hayır. Beden alarmdayken sağlıklı konuşmak mümkün değildir. Kısa bir mola kaçış değil, daha iyi bir konuşma için hazırlıktır. Önemli olan molanın sonunda konuya geri dönmektir. Böylece hem kişi sakinleşir hem de karşı taraf yalnız bırakılmamış olur.

Bu tepki tamamen ortadan kalkar mı?

Tamamen yok etmek gerçekçi bir hedef değildir, çünkü bu bedenin doğal bir korunma sistemidir. Ancak farkındalık ve düzenli çalışmayla tepkinin şiddeti azalır ve süresi kısalır. Zamanla kişi o dalganın gelişini erken sezer ve daha çabuk toparlanmayı öğrenir.

Bu içerik, Uzman Psikolog Sena Sabanoğlu tarafından bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Yazıda yer alan bilgiler kişisel bir değerlendirmenin yerini tutmaz, ihtiyaç duyduğunuzda bir psikoloji uzmanıyla görüşmeniz önerilir.

Kaynaklar

• American Psychological Association