Kendini Doğrulama Nedir?

Kendini doğrulama nedir? Kendini doğrulama, kişinin kendisi hakkında sahip olduğu köklü inançların başkaları tarafından da aynı şekilde görülmesini isteme eğilimidir. İnsan, benlik algısıyla tutarlı geri bildirim aldığında kendini anlaşılmış ve bütün hisseder. Bu kendini doğrulama ihtiyacı olumlu özellikler kadar olumsuz inançlar için de işler.

İçindekiler

• Kendini doğrulama kuramı neyi açıklar?
• İnsanlar neden olumsuz benlik algısını bile onaylatmak ister?
• Öz saygıyı yükseltme isteğinden farkı nedir?
• Günlük yaşamda hangi davranışlarla kendini belli eder?
• İlişkiler ve evlilik üzerinde nasıl bir etkisi vardır?
• Olumsuz döngüye dönüştüğünde ne yapılabilir?
• Sağlıklı bir denge nasıl kurulur?
• Sıkça Sorulan Sorular

Özetle, bu yazıda konunun nedenleri, belirtileri ve sağlıklı başa çıkma yolları uzman bakışıyla ele alınıyor.

Kendini doğrulama kuramı neyi açıklar?

Bu olguyu ilk olarak psikolog William Swann 1980’li yıllarda sistemli biçimde tanımladı. Temel fikir şudur. İnsan zihni dünyayı öngörülebilir ve istikrarlı görmek ister, bu tutarlılık arayışı kişinin kendine bakışı için de geçerlidir.

Birinin benliğine dair yerleşik bir inancı olduğunda, çevresinden gelen bilginin bu inanca uymasını bekler. Kendini doğrulama süreci kişiye öngörülebilirlik ve güven duygusu verir. Çevre, kişinin kendini gördüğü gibi onu görürse etkileşim akıcı ilerler, aksi durumda içten içe bir rahatsızlık ortaya çıkar. Zira zihin, beklediğiyle gördüğü arasındaki boşluğu bir belirsizlik olarak algılar ve bu boşluğu kapatmaya çalışır.

İnsanlar neden olumsuz benlik algısını bile onaylatmak ister?

İlk bakışta herkesin olumlu geri bildirim peşinde koşması beklenir. Oysa kişinin kendine dair inancı olumsuzsa, çoğu zaman o olumsuz inancı teyit eden bilgiyi daha güvenilir bulur. Kendini yetersiz gören biri, beklenmedik bir övgü karşısında şaşırır ve o övgüyü içten bulmayabilir.

Bunun nedeni tutarlılık arayışıdır. Kendimize dair inanç ne kadar olumsuz olursa olsun, o inancı doğrulayan dünya tanıdık ve denetlenebilir görünür. Bu yüzden düşük benlik değeri taşıyan kişi, kendini olumlu gören ortamlardan farkında olmadan uzaklaşabilir. Bu eğilim benlik saygısı düşük olan kişilerde daha belirgindir.

Öz saygıyı yükseltme isteğinden farkı nedir?

İki ayrı güdü sıklıkla karıştırılır. Öz saygıyı yükseltme güdüsü kişiyi kendini daha iyi hissettiren bilgiye yöneltir. Tutarlılık güdüsü ise kişiyi kendine dair inancı teyit eden bilgiye yöneltir, bu bilgi olumlu da olabilir olumsuz da.

Olumlu benlik algısı taşıyan biri için bu iki güdü aynı yöne bakar, çünkü hem olumlu hem tutarlı geri bildirim örtüşür. Çatışma, olumsuz benlik algısı olan kişide belirir. Böyle biri bir yandan değer görmek ister, öte yandan kendine dair alıştığı olumsuz resmi onaylayan tepkilere çekilir. Bu çelişki kendini kandırma süreçleriyle de iç içe geçebilir.

Günlük yaşamda hangi davranışlarla kendini belli eder?

Bu süreç çoğunlukla fark edilmeden işler. Kişi kendine dair inancını doğrulayan sinyaller oluşturur ve bu sinyallere uyan ortamları seçer. Davranışlar küçük ve sıradan göründüğü için çoğu zaman bilinçli bir tercih gibi hissedilmez.

• Kendini gören gibi görmeyen kişilerden yavaşça uzaklaşmak.
• Giyim, konuşma ve sosyal ortam seçimiyle benliğe dair ipuçları vermek.
• Gelen geri bildirimi, mevcut inancı destekleyecek biçimde yorumlamak.
• Kendi inancına uyan anıları daha kolay hatırlamak.

Bu küçük tercihler zamanla kişinin çevresini benlik algısına göre şekillendirir. Böylece inanç kendi kendini besleyen bir döngüye girer.

İlişkiler ve evlilik üzerinde nasıl bir etkisi vardır?

Yakın ilişkiler bu sürecin en görünür olduğu alandır. İnsan, kendini gördüğü gibi gören eşinin yanında daha rahat ve bağlı hisseder. Araştırmalar olumlu benlik algısı taşıyan kişilerin kendilerini olumlu gören eşlere, olumsuz benlik algısı taşıyanların ise kendilerini olumsuz gören eşlere daha bağlı kalabildiğini gösterir.

İnsanı burada bağlayan şey mutluluktan çok, tanındığını hissetmesidir. Karşı tarafın değerlendirmesi kişinin kendine bakışıyla örtüştüğünde ilişki tutarlı ve güvenli algılanır. Bu nedenle bazı insanlar onları olduğundan daha iyi gören ilişkilerden tuhaf biçimde rahatsız olabilir.

Olumsuz döngüye dönüştüğünde ne yapılabilir?

Olumsuz bir benlik inancı kendini sürekli doğrulatmaya başladığında kişi daralan bir alanda kalır. Bu döngüyü gevşetmek için küçük ve sınanabilir adımlar işe yarar.

1. Olumsuz inancı bir gerçek değil, sınanabilir bir varsayım olarak ele almak.
2. İnanca uymayan somut örnekleri yazılı olarak biriktirmek.
3. Olumlu geri bildirimi reddetmek yerine üzerinde bir süre durmak.
4. Kişiyi gerçekçi ve destekleyici gören ilişkilere alan açmak.

Bu adımlar inancı bir gecede değiştirmez. Amaç, zihnin yalnızca tek yönlü kanıt toplama alışkanlığını yumuşatmaktır. Zorlandığınızı hissettiğinizde bir psikoloji uzmanından profesyonel destek almak bu süreci kolaylaştırır.

Sağlıklı bir denge nasıl kurulur?

Sağlıklı denge, tutarlılık ihtiyacını yok etmekle kurulmaz. Önemli olan bu ihtiyacı esnetebilmektir. Kendine dair inançların zamanla güncellenebilen bir taslak gibi olduğunu hatırlamak işe yarar. Yeni bilgi inanca uymadığında onu hemen elemek yerine merakla incelemek, benlik algısının zamanla olgunlaşmasına izin verir. Böylece kişi hem kendisiyle tutarlı kalır hem de değişime kapı aralar.

Kendini doğrulama eğilimi doğru oranda işlediğinde kimliğe süreklilik kazandırır, kişinin dağılmadan kendisi olarak kalmasına yardımcı olur. Sorun, bu ihtiyacın olumsuz bir inancı taşa kazıyıp onu sorgulanamaz hale getirmesidir. Amaç bu nedenle tutarlılığı silmek değil, ona nefes alacak bir aralık bırakmaktır.

Sıkça Sorulan Sorular

Bu eğilim bir kişilik bozukluğu mudur?

Hayır. Bu, hemen herkeste görülen olağan bir zihinsel eğilimdir. İnsan beyni tutarlılık arar ve kendine dair inançları da bu arayışa dahil eder. Yalnızca olumsuz inançlar katı biçimde kendini sürekli onaylatmaya başladığında ve kişinin yaşamını daralttığında profesyonel destek düşünülebilir.

Olumlu düşünmeye çalışmak neden bazen işe yaramıyor?

Çünkü olumlu bir cümle, kişinin yerleşik benlik inancıyla çatışırsa zihin onu inandırıcı bulmaz ve reddeder. Kalıcı değişim, inancı zorlamakla değil, ona uymayan gerçek deneyimleri biriktirerek olur. Küçük ve somut kanıtlar, boş olumlamalardan daha güçlü etki yapar.

Düşük benlik değeri olan biri nasıl destek bulabilir?

Kişiyi olduğundan abartılı biçimde öven değil, gerçekçi ve tutarlı gören ilişkiler daha iyi gelir. Güvenli bir ortamda olumsuz inancın nereden geldiğini anlamak ilk adımdır. Gerektiğinde bir psikoloji uzmanıyla çalışmak, bu inancı sınama sürecini daha güvenli kılar.

Partnerimin beni olduğu gibi görmesi neden önemli?

Çünkü tanınma duygusu bağ kurmanın temelidir. İnsan, kendini gördüğü gibi gören biriyle birlikteyken daha az savunmacı olur ve daha açık iletişim kurar. Bu örtüşme olumlu olduğunda ilişki hem tutarlı hem besleyici hale gelir, güven duygusu güçlenir.

Bu içerik, Uzman Psikolog Sena Sabanoğlu tarafından bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Yazıda yer alan bilgiler kişisel bir değerlendirmenin yerini tutmaz, ihtiyaç duyduğunuzda bir psikoloji uzmanıyla görüşmeniz önerilir.

Kaynaklar

• American Psychological Association