Öz Güven Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Güçlendirme Yolları

Öz güven nedir? Kişinin kendi yeteneklerine, kararlarına ve baş etme kapasitesine duyduğu içsel inançtır. Bir işi başarabileceğine güvenme, zorluk karşısında kendi kaynaklarına dayanabilme halidir. Bu duygu sabit değildir, yaşam deneyimleriyle güçlenir ya da zayıflar. Kişinin kendi kapasitesine duyduğu bu inanç, günlük yaşamda attığı adımları ve verdiği kararları doğrudan etkiler.

İçindekiler

• Öz güven ne anlama gelir?
• Öz saygıdan farkı nedir?
• Düşük kendine güvenin belirtileri nelerdir?
• Kendine güveni zayıflatan nedenler nelerdir?
• Kendine güveni güçlendirmek için ne yapılabilir?
• Ne zaman profesyonel destek almak gerekir?
• Sıkça Sorulan Sorular

Özetle, bu yazıda konunun nedenleri, belirtileri ve sağlıklı başa çıkma yolları uzman bakışıyla ele alınıyor.

Öz güven ne anlama gelir?

Öz güven, kişinin kendi değerinden çok kendi yapabilirliğine odaklanır. Buradaki mesele, bir görevi üstlendiğinde sonucu getirebileceğine inanmaktır. Sağlıklı bir tabloda kişi ne kendini olduğundan büyük gösterir ne de sürekli küçümser. Hata yaptığında bunu kabul eder, sonra tekrar dener. Bu yönüyle güçlü bir kendine inanç, başarıdan çok tutumla ilgilidir. Kişinin geçmiş başarıları, aldığı geri bildirimler ve çevresinin tutumu bu inancı sürekli yeniden şekillendirir. Kısacası bu duygu, kişinin ne yaptığından çok bir işe nasıl yaklaştığını belirler. Aynı yeteneğe sahip iki kişiden biri denemeyi göze alırken diğeri geri çekilebilir, çünkü aradaki fark çoğu zaman bu içsel inançtır.

Öz saygıdan farkı nedir?

İki kavram sık sık karıştırılır ama aynı şey değildir. Öz saygı, kişinin kendine biçtiği değerle, kendini değerli görme duygusuyla ilgilidir. Öz güven ise bir işi başarabilme inancına dayanır. Biri değer alanı, diğeri yeterlilik alanıdır. Bir insan kendini değerli hissedip belli bir konuda kendine güvenmeyebilir. Tersi de olur. İki alanı birlikte geliştirmek daha dengeli bir ruh hali sağlar. Kendini seven ama yeteneklerine güvenmeyen ya da yetenekli olduğu halde değersiz hisseden insanlar bu ayrımın iyi bir örneğidir. Öz saygı kavramını daha ayrıntılı ele aldığımız öz saygı yazımıza göz atabilirsiniz.

Düşük kendine güvenin belirtileri nelerdir?

Kendine güveni düşük olan kişilerde bazı ortak işaretler görülür. Bunlar her zaman belirgin olmaz, çoğu zaman gündelik davranışların içine sinmiştir.

• Karar verirken sürekli başkalarının onayını arama
• Hata yapmaktan aşırı korktuğu için yeni şeyler denememe
• Kendini başkalarıyla sık sık kıyaslama ve yetersiz hissetme
• Eleştiriyi kişisel bir saldırı gibi algılama
• Başarıları şansa bağlama, hak edilen övgüyü kabul edememe

Bu belirtiler bir arada ve uzun süre görüldüğünde, kişinin kendine bakışıyla çalışması yararlı olur. Zayıf bir öz güven, zamanla kaygı ve erteleme gibi başka zorlukları da besleyebilir. Bu yüzden işaretleri erken fark etmek önemlidir. İşaretlerin farkına varmak, değişimin ilk adımıdır. Kişi neyi değiştirmek istediğini gördüğünde daha somut hedefler koyabilir ve ilerlemesini takip edebilir.

Kendine güveni zayıflatan nedenler nelerdir?

Bu duygunun kökeni çoğu zaman çocuklukta atılır. Sürekli eleştirilen, başarıları görmezden gelinen ya da aşırı korunan çocuklar, ileride kendi kararlarına güvenmekte zorlanabilir. Yetişkinlikte yaşanan başarısızlıklar, kırıcı ilişkiler ve sosyal medyada beslenen kıyaslama alışkanlığı da tabloyu ağırlaştırır. Öz güven, tek bir olayla değil tekrar eden deneyimlerle şekillenir. Bu yüzden onu yeniden inşa etmek de zaman ister. Sabırlı olmak sürecin doğal bir parçasıdır. Aile içinde kurulan iletişim biçimi, öğretmenlerin tutumu ve akran ilişkileri de bu tabloya katkıda bulunur. Yani bu duygu, kişinin tek başına oluşturduğu bir şey değildir, çevreyle etkileşim içinde biçimlenir.

Kendine güveni güçlendirmek için ne yapılabilir?

İyi haber şu ki kendine inanç öğrenilebilir bir beceridir. Küçük ve tutarlı adımlar, büyük hedeflerden daha kalıcı sonuç verir.

1. Ulaşılabilir küçük hedefler koyun ve tamamladıkça ilerlemenizi görün
2. İç sesinizi fark edin, kendinize bir arkadaşınıza konuştuğunuz gibi davranın
3. Beceri gerektiren işlerde pratik yapın, çünkü yeterlilik denemeyle artar
4. Kıyaslamayı azaltın, ölçüt olarak kendi ilerlemenizi alın
5. Hatayı bir kimlik meselesi değil, öğrenme fırsatı olarak görün

Bu adımları düzenli uygulayan kişilerde öz güven genellikle fark edilir biçimde artar. Öz şefkat geliştirmek de bu süreci besler, çünkü kendine sert davranan biri ilerlemesini fark etmekte zorlanır. Kendine nazik davranmak, hata anında bile denemeyi sürdürmeyi kolaylaştırır. Ayrıca bedeni ihmal etmemek önemlidir, çünkü düzenli hareket, yeterli uyku ve dengeli beslenme ruh halini doğrudan etkiler. Beden ve zihin birlikte iyi hissettiğinde kendine inanç da daha kolay yerleşir.

Ne zaman profesyonel destek almak gerekir?

Kendine güvensizlik gündelik hayatı ciddi biçimde kısıtlıyorsa, kişiyi iş, ilişki ya da sosyal ortamlardan uzak tutuyorsa profesyonel destek almak yerinde olur. Bir psikoloji uzmanı, bu duygunun altındaki düşünce kalıplarını görmeye ve daha gerçekçi bir kendine bakış geliştirmeye yardımcı olabilir. Düşük öz güven bazen kaygı bozukluğu ya da depresyon gibi durumlarla iç içe geçebilir. Böyle bir tabloda erken destek, sürecin uzamasını önler. Destek almak bir zayıflık işareti değil, kişinin kendine yaptığı bir yatırımdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Kendine güven doğuştan mı gelir?

Hayır. Genetik ve mizaç bir miktar rol oynasa da bu duygu büyük ölçüde deneyimle şekillenir. Yani sonradan öğrenilebilir ve güçlendirilebilir bir beceridir. Erken yaşta atılan temeller önemlidir ama yetişkinlikte de gelişimi mümkündür.

Aşırı kendine güven zararlı mı?

Gerçekçi olmayan, kişiyi hatalarını görmekten alıkoyan bir güven zarar verebilir. Sağlıklı olan, yeteneklerin farkında olurken sınırları da kabul eden dengeli bir tutumdur. Aşırılık, çoğu zaman içteki kırılganlığı örtme çabasıdır.

Kendine güven bir gecede kazanılır mı?

Kazanılmaz. Bu bir süreçtir ve küçük başarıların birikmesiyle oluşur. Sabırlı olmak, geri adımları normal karşılamak ve tutarlı davranmak kalıcı sonucun anahtarıdır. Hızlı çözüm vaatlerine temkinli yaklaşmak gerekir.

Sosyal medya kendine güveni nasıl etkiler?

Sürekli kıyaslama, kişinin kendini yetersiz hissetmesine yol açabilir. Başkalarının seçilmiş anlarını kendi sıradan hayatıyla karşılaştırmak gerçekçi değildir. Ekran süresini sınırlamak ve takip listesini gözden geçirmek bu etkiyi azaltır.

Bu içerik, Uzman Psikolog Sena Sabanoğlu tarafından bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Yazıda yer alan bilgiler kişisel bir değerlendirmenin yerini tutmaz, ihtiyaç duyduğunuzda bir psikoloji uzmanıyla görüşmeniz önerilir.

Kaynaklar

• APA Dictionary of Psychology