Şizotipal Kişilik Bozukluğu Nedir? Belirtileri

Şizotipal kişilik bozukluğu nedir? Bu tablo, yakın ilişkilerde belirgin bir rahatsızlık, tuhaf düşünce ve konuşma biçimleri ile alışılmadık inançlarla kendini gösteren bir kişilik örüntüsüdür. Kişi başkalarıyla bağ kurmakta zorlanır ve sıradan olaylara kişisel anlamlar yükler, onları alışılmadık biçimde yorumlar.

İçindekiler

• Şizotipal kişilik bozukluğu belirtileri nelerdir?
• Bu tablonun nedenleri nelerdir?
• Şizoid kişilikten ve şizofreniden farkı nedir?
• Günlük yaşamı nasıl etkiler?
• Nasıl değerlendirilir ve tanı nasıl konur?
• Hangi destek yaklaşımları işe yarar?
• Ne zaman profesyonel destek alınmalı?
• Sıkça Sorulan Sorular

Özetle, bu yazıda konunun nedenleri, belirtileri ve sağlıklı başa çıkma yolları uzman bakışıyla ele alınıyor.

Şizotipal kişilik bozukluğu belirtileri nelerdir?

Belirtiler çoğunlukla erken yetişkinlikte belirginleşir ve farklı alanlara yayılır. En çok göze çarpan yön, sosyal ilişkilerde yaşanan yoğun kaygı ve mesafedir. Kişi yakınlık kurmak isteyebilir ama bunu güvenli bulmadığı için geri çekilir.

• Yakın ilişki kurmakta ve sürdürmekte zorlanma.
• Tuhaf, aşırı soyut ya da aşırı somut bir konuşma biçimi.
• Büyülü düşünce ve olağandışı sezgilere duyulan güçlü inanç.
• Sıradan olayları üzerine alınma ve gizli anlamlar arama.
• Şüpheci, kuşkucu bir tutum ve sosyal ipuçlarını okumakta güçlük.
• Duyguları ifade etmekte kısıtlılık ve sınırlı bir yüz ifadesi.

Bu belirtiler kişiden kişiye değişir. Kimi zaman hafif seyrederken kimi zaman iş ve eğitim yaşamını belirgin biçimde etkiler. Kişi çoğunlukla bu düşüncelerin başkalarına tuhaf geldiğinin farkında değildir. Bu nedenle sorun genellikle çevredeki kişiler tarafından daha erken fark edilir ve kişi kendini yalnızca yanlış anlaşılmış hisseder.

Bu tablonun nedenleri nelerdir?

Tek bir nedenden söz etmek zordur. Araştırmalar biyolojik ve genetik etkenlerin başrolde olduğunu gösteriyor. Beynin bilgiyi işleme biçimindeki farklılıklar da bu tabloya zemin hazırlayabilir.

Şizotipal kişilik bozukluğu, şizofreni ya da A kümesi kişilik örüntüleri görülen ailelerin bireylerinde daha sık ortaya çıkar. Erken dönem yaşantılar, örneğin ihmal ya da örseleyici deneyimler de riski artırabilir. Yani kalıtsal yatkınlık ile çevresel etkenler çoğu zaman birlikte rol oynar.

Şizoid kişilikten ve şizofreniden farkı nedir?

İsim benzerliği kafa karıştırabilir ama üç durum birbirinden ayrılır. Şizoid kişilik bozukluğu yaşayan kişi ilişkilere ilgisizdir ve yalnız kalmayı tercih eder. Burada büyülü düşünce genellikle görülmez ve kişi yalnızlıktan rahatsızlık duymaz.

Bu tabloda ise kişi ilişkilerde rahatsızlık duyar ama düşünce ve davranışlarındaki tuhaflık ön plandadır. Şizofreni ile arasındaki temel fark ise psikoz düzeyidir. Şizofrenide görülen sanrı ve varsanılar bu tabloda belirgin biçimde ve sürekli yer almaz. Kişi gerçekle bağını büyük ölçüde korur.

Günlük yaşamı nasıl etkiler?

Bu örüntü, kişinin iş, okul ve arkadaşlık ilişkilerini zorlaştırabilir. Sosyal ortamlarda hissedilen tedirginlik zamanla yalnızlaşmaya yol açar. Kişi çoğu zaman kendini yanlış anlaşılmış ve dışarıda kalmış gibi hisseder.

Yine de tablonun ağırlığı herkeste aynı değildir. Bazı kişiler destekleyici bir çevrede işlevlerini büyük ölçüde koruyabilir. Rutinler kurmak ve güvenli ilişkiler geliştirmek, günlük yaşamdaki zorlanmayı hafifletir.

Çalışma hayatında sık iletişim gerektiren işler daha yorucu olabilir. Kişi yalnız ilerleyebildiği ve kendi temposunu koruyabildiği ortamlarda genellikle daha rahat eder. Küçük ve tanıdık bir sosyal çevre, geniş kalabalıklara göre daha az kaygı yaratır. Beklentileri netleştirmek ve ani değişiklikleri önceden haber vermek de uyumu kolaylaştırır.

Nasıl değerlendirilir ve tanı nasıl konur?

Değerlendirme genellikle 18 yaşından sonra yapılır, çünkü kişilik erken yetişkinliğe dek gelişmeye devam eder. Şizotipal kişilik bozukluğu için bir ruh sağlığı uzmanı, kişinin çocukluk geçmişini, ilişkilerini ve gerçeği değerlendirme biçimini inceler.

Tanı, tanımlı ölçütlere dayanır ve benzer tablolardan ayırt edilmesi önemlidir. Uzman, belirtilerin ne kadar sürdüğünü ve yaşamı ne ölçüde etkilediğini değerlendirir. Erken fark edilmesi kişinin günlük yaşamını korumaya yardımcı olur.

Hangi destek yaklaşımları işe yarar?

Şizotipal kişilik bozukluğu uzun süreli bir tablodur ve çoğunlukla sürekli profesyonel destek gerektirir. Amaç belirtileri hafifletmek ve kişinin işlevselliğini artırmaktır. Küçük ama düzenli adımlar çoğu zaman en kalıcı sonucu verir.

Psikolojik danışmanlık sürecinde gerçeği değerlendirme ve düşünce çarpıtmaları üzerinde çalışılır. Bilişsel davranışçı yaklaşım ile grup çalışmaları sosyal becerileri desteklemek için kullanılabilir. Bazı durumlarda hekimin uygun gördüğü ilaç desteği kaygı ve düşünce güçlüklerini azaltmaya yardımcı olabilir. Destekleyici bir ortam, kişinin sürece bağlı kalmasını kolaylaştırır.

Ne zaman profesyonel destek alınmalı?

Sosyal kaygı, ilişkilerdeki kopukluk ya da alışılmadık düşünceler günlük yaşamı zorlaştırıyorsa destek almak yerinde olur. Kişi çoğu zaman yaşadıklarını tek başına anlamlandırmakta güçlük çeker ve yardım istemekte gecikir.

Şizotipal kişilik bozukluğu ile birlikte zaman zaman yoğun çökkünlük de görülebilir. Bu nedenle isteksizlik ve umutsuzluk uzarsa bir psikoloji uzmanına başvurmak önemlidir. Erken destek yaşam kalitesini korumaya ve kişinin kendini daha güvende hissetmesine yardım eder.

Sıkça Sorulan Sorular

Bu tablo şizofreniye dönüşür mü?

Çoğu kişide dönüşmez. İki durum akrabadır ama ayrı tablolardır. Bir kısım kişide belirtiler zamanla ağırlaşabilir, bu yüzden düzenli izlem önemlidir. Yine de tuhaf düşünceler yaşamak, doğrudan psikoz anlamına gelmez.

Belirtiler ne zaman başlar?

Genellikle ergenliğin sonu ve erken yetişkinlik döneminde belirginleşir. Çocuklukta ise daha çok içe kapanıklık ve akranlardan uzak durma biçiminde fark edilebilir. Tanı için kişinin 18 yaşını geçmiş olması beklenir.

Kişi normal bir yaşam sürebilir mi?

Uygun ve sürekli destekle birçok kişi iş ve ilişki alanında işlevini koruyabilir. Belirtilerin şiddeti kişiden kişiye değiştiği için sonuç da farklılık gösterir. Erken fark etmek ve düzenli destek almak bu şansı belirgin biçimde artırır.

Yakınları nasıl yardımcı olabilir?

Sabırlı ve yargılamayan bir tutum önemlidir. Kişinin tuhaf bulunan düşünceleriyle alay etmek yerine onu anlamaya çalışmak güven kurar. Kişiyi profesyonel desteğe yönlendirmek ve sosyal ortamlarda zorlamadan eşlik etmek de işe yarar.

Bu içerik, Uzman Psikolog Sena Sabanoğlu tarafından bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Yazıda yer alan bilgiler kişisel bir değerlendirmenin yerini tutmaz, ihtiyaç duyduğunuzda bir psikoloji uzmanıyla görüşmeniz önerilir.

Kaynaklar

• Cleveland Clinic