Sosyal Kaygı Bozukluğu Nedir? Belirtileri ve Baş Etme Yolları

Sosyal kaygı bozukluğu nedir? Kişinin başkaları tarafından izlendiği, değerlendirildiği ya da yargılandığı ortamlarda yoğun ve süregelen bir korku yaşamasına denir. Bu korku topluluk önünde konuşmak, yeni biriyle tanışmak ya da iş görüşmesine girmek gibi anlarda belirir ve günlük yaşamı gözle görülür biçimde zorlaştırır. Herkesin zaman zaman hissettiği çekingenlikten çok daha güçlü ve kalıcıdır.

İçindekiler

• Sosyal kaygı bozukluğu belirtileri nelerdir?
• Fiziksel tepkiler nasıl kendini gösterir?
• Bu durumun altında yatan nedenler nelerdir?
• Utangaçlıktan ne yönüyle ayrılır?
• Ne zaman profesyonel destek aranmalı?
• Günlük yaşamda nasıl başa çıkılır?
• Sıkça Sorulan Sorular

Özetle, bu yazıda konunun nedenleri, belirtileri ve sağlıklı başa çıkma yolları uzman bakışıyla ele alınıyor.

Sosyal kaygı bozukluğu belirtileri nelerdir?

Belirtiler çoğu zaman düşünce, davranış ve beden düzeyinde birlikte görülür. Kişi sürekli hata yapmaktan, gülünç duruma düşmekten ya da olumsuz değerlendirilmekten çekinir. Bu çekince zamanla kalabalık ortamlardan tümüyle uzak durmaya kadar gidebilir. Sosyal kaygı bozukluğu yaşayan kişi, aslında istediği bağları kuramadığı için içten içe yalnızlaşır ve bu yalnızlık kaygıyı daha da besler.

• Göz teması kurmakta ve sohbet başlatmakta zorlanma
• İlgi odağı olabilecek ortamlardan kaçınma
• Bir konuşma öncesi ve sonrası kendini uzun uzun eleştirme
• En kötü senaryoyu baştan varsayma eğilimi
• Tanımadığı kişilerle telefonda konuşmaktan ya da yemek yemekten kaçınma

Çocuklarda tablo biraz farklıdır. Okula gitmek istememe, karın ağrısı yakınmaları ya da tanıdık olmayan kişilerin yanında konuşmayı reddetme sık görülür. Bu belirtiler günlük düzeni bozacak kadar sürüyorsa dikkate alınması gerekir. Ergenlerde ise not kaygısı, sınıfta söz almaktan kaçınma ve arkadaş edinmekte güçlük öne çıkabilir.

Fiziksel tepkiler nasıl kendini gösterir?

Sosyal ortamda hissedilen kaygı bedende çok belirgin izler bırakır. Kalp atışının hızlanması, terleme, titreme ve yüz kızarması en sık görülen tepkilerdir. Kimi kişide mide bulantısı, baş dönmesi ya da sesin kısılması eklenir. Beden adeta bir tehlike varmış gibi alarma geçer, oysa ortada fiziksel bir tehdit yoktur. Bu bedensel tepkiler kişiyi daha da geri çekilmeye iter ve kısır bir döngü oluşturur. Sosyal kaygı bozukluğu olan kişi bu belirtilerin fark edileceğinden korktuğu için kaygısı katlanarak büyür. Bazen belirtiler o kadar yoğunlaşır ki panik atak tablosuyla karışabilir. İki durum arasındaki ayrımı görmek için panik atak nedir yazısı yol gösterici olur.

Bu durumun altında yatan nedenler nelerdir?

Tek bir nedenden söz etmek doğru olmaz. Sosyal kaygı bozukluğu çoğunlukla kalıtsal yatkınlık, beynin korku ve kaygıyı işleyen bölgelerinin çalışma biçimi ve çevresel etkenlerin bir araya gelmesiyle ortaya çıkar. Ailede benzer kaygıların bulunması riski artırır. Küçük yaşta yaşanan aşağılanma, alay ya da yoğun eleştiri gibi deneyimler de zemin hazırlayabilir. Aşırı korumacı ya da sürekli kusur arayan bir ortamda büyümek, çocuğun dünyayı tehditkar algılamasına yol açabilir. Bu tabloya çoğu zaman düşük öz güven ve olumsuz iç konuşma da eşlik eder.

Utangaçlıktan ne yönüyle ayrılır?

Utangaçlık geçici ve çoğu insanda görülen doğal bir duygudur. Yeni bir ortama girerken kısa süreli tedirginlik hissetmek olağandır ve genellikle birkaç dakika içinde hafifler. Oysa sosyal kaygı bozukluğu çok daha yoğun, uzun süreli ve işlevi bozan bir yapıdadır. Kişi sadece rahatsızlık duymaz, aynı zamanda okul, iş ve ilişkilerini de aksatır. Utangaç biri istese sahneye çıkabilirken, bu durumu yaşayan kişi çoğu kez fırsatı tümden reddeder. Daha ayrıntılı bir karşılaştırma için utangaçlık nedir yazısına göz atabilirsiniz. Ayrım genellikle yaşanan sıkıntının şiddeti ve süresi üzerinden yapılır.

Ne zaman profesyonel destek aranmalı?

Belirtilerin en az altı ay boyunca sürmesi ve iş, okul ya da ilişkileri belirgin biçimde etkilemesi önemli bir işarettir. Kişi sevdiği ortamlardan sürekli uzak kalıyor, kariyer ya da ilişki fırsatlarını kaçırıyor ya da giderek yalnızlaşıyorsa bir psikoloji uzmanından destek almak yerinde olur. Alkol ya da benzeri yollarla kaygıyı bastırma eğilimi de dikkat edilmesi gereken bir sinyaldir. Erken adım atmak, sosyal kaygı bozukluğu ile başa çıkmayı belirgin biçimde kolaylaştırır ve sorunun kökleşmesini önler.

Günlük yaşamda nasıl başa çıkılır?

Başa çıkma süreci küçük ve sürdürülebilir adımlarla ilerler. Kaçınılan ortamlara birdenbire değil, kademeli olarak yaklaşmak kaygıyı zamanla azaltır. Nefes çalışmaları ve olumsuz düşünceleri sınamak da beden ile zihni birlikte sakinleştirir. Amaç kaygıyı bir anda yok etmek değil, ona rağmen adım atabilmeyi öğrenmektir. Her denemede kişi, korktuğu şeyin sandığı kadar felaket olmadığını yaşayarak görür ve bu deneyimler zamanla yeni bir güven duygusu oluşturur.

• Korkulan durumları kolaydan zora doğru sıralayıp adım adım deneyimleme
• Uykuyu düzenleme, hareketli kalma ve dengeli beslenme
• Güvenilen kişilerle duyguları paylaşma ve destek gruplarına katılma
• Kendini yargılayan iç sesi daha gerçekçi ifadelerle değiştirme
• Küçük başarıları görmezden gelmeyip fark etme ve takdir etme

Bu adımların bir kısmı tek başına atılabilir. Yine de tablo ağırsa, sosyal kaygı bozukluğu için profesyonel bir yol haritası çok daha güvenli ilerlemeyi sağlar. Sürecin herkeste farklı hızda ilerlediğini unutmamak, gereksiz baskıyı azaltır.

Sıkça Sorulan Sorular

Bu durum tümüyle geçer mi?

Uygun destek ve düzenli çalışmayla belirtiler belirgin biçimde hafifler. Kişi kaçındığı ortamlara kademeli olarak yaklaştıkça kaygının şiddeti azalır. Herkesin süreci farklı ilerlese de doğru adımlarla günlük yaşam kalitesi büyük ölçüde artar. Sabır ve süreklilik bu noktada en önemli iki etkendir.

Bu durum hangi yaşta başlar?

Genellikle çocukluk ya da ergenlik döneminde ortaya çıkar. Bu yıllarda akran ilişkileri ve okul ortamı öne çıktığı için belirtiler daha görünür olur. Kadınlarda, özellikle genç yaşlarda biraz daha sık gözlenir. Erken fark edilmesi, ilerleyen dönemde yaşanabilecek zorlukları azaltır.

Utangaç olmak aynı şey midir?

Hayır, ikisi farklıdır. Utangaçlık kısa süreli ve çoğu kişide görülen doğal bir tepkidir. Sosyal kaygıysa daha yoğun, uzun süreli ve kişinin işini, okulunu ya da ilişkilerini aksatan bir yapıdadır. Belirleyici fark, yaşanan sıkıntının şiddeti ve süresidir. Sosyal kaygı bozukluğu bu yönüyle sıradan bir çekingenlikten ayrılır.

Kendi kendime nasıl yardımcı olabilirim?

Kaçındığınız ortamlara küçük adımlarla yaklaşmak iyi bir başlangıçtır. Nefes egzersizleri, düzenli uyku ve olumsuz düşünceleri sorgulamak günlük kaygıyı azaltır. Duygularınızı güvendiğiniz kişilerle paylaşmak da rahatlatır. Belirtiler günlük yaşamı ciddi biçimde etkiliyorsa bir uzmandan destek almaktan çekinmeyin.

Bu içerik, Uzman Psikolog Sena Sabanoğlu tarafından bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Yazıda yer alan bilgiler kişisel bir değerlendirmenin yerini tutmaz, ihtiyaç duyduğunuzda bir psikoloji uzmanıyla görüşmeniz önerilir.

Kaynaklar

• National Institute of Mental Health