Üçgenleştirme Nedir? İlişkilerde Neden Olur ve Belirtileri Nelerdir?

Üçgenleştirme nedir? İki kişi arasındaki bir ilişkiye ya da anlaşmazlığa üçüncü bir kişinin dahil edilmesiyle ortaya çıkan dolaylı iletişim biçimine üçgenleştirme denir. Taraflardan biri karşısındakiyle doğrudan konuşmak yerine araya başka birini koyar. Böylece gerginlik kısa bir an için dağılır ama asıl mesele çözülmeden büyümeye devam eder.

İçindekiler

Üçgenleştirme yaşanan bir ilişkide üç kişi arasındaki gerginlik
Fotoğraf Atilla Kurt (Pexels)

Özetle, bu yazıda konunun nedenleri, belirtileri ve sağlıklı başa çıkma yolları uzman bakışıyla ele alınıyor.

Üçgenleştirme ilişkilerde nasıl işler?

Bir ilişkide iki kişi arasında yaşanan tansiyon yükseldiğinde, taraflardan biri rahatlamak için üçüncü bir kişiye yönelir. Araya giren kişi bazen bir arkadaş, bazen bir aile üyesi, bazen de bir iş arkadaşı olur. Mesajlar artık doğrudan değil, bir aracı üzerinden gidip gelmeye başlar.

Dolaylı iletişim anlık bir ferahlama sağlar. İki kişinin yüz yüze konuşması gereken konu, araya giren üçüncü kişiye aktarılınca gerilim sanki azalmış gibi hissedilir. Oysa sorun yer değiştirmiştir, ortadan kalkmamıştır. Zamanla aynı kalıp tekrarlandıkça ilişki üç kişilik bir dengeye oturur ve ikili iletişim körelir. Aile sistemleri üzerine çalışan uzmanlar bu düzeneği uzun süredir inceliyor.

Üçgenleştirmenin zor yanı çoğu zaman görünmez olmasıdır. Taraflar bir sorunu çözdüğünü sanır, oysa yalnızca onu başka bir kanala taşımıştır. İki kişi arasındaki duygusal mesafe arttıkça üçüncü kişiye daha sık başvurulur ve zamanla bu rol vazgeçilmez görünmeye başlar.

Bu davranışın altında yatan nedenler nelerdir?

Çoğu zaman niyet kötü değildir. İnsanlar çatışmadan kaçmak, kaygıyı azaltmak ya da haklı olduğunu bir başkasına onaylatmak istediği için araya üçüncü kişiyi katar. Doğrudan konuşmanın zor geldiği durumlarda bu yol daha güvenli görünür.

Altta yatan birkaç yaygın etken şöyle sıralanabilir.

  • Açık çatışmadan korkmak ve gerginliği göğüslemek yerine ondan kaçınmak.
  • Çocuklukta gözlemlenen aile kalıplarının farkında olmadan tekrarlanması.
  • Kendini güçsüz hisseden kişinin bir müttefik bularak denge kurma çabası.
  • Duygularını sözle ifade etme becerisinin yeterince gelişmemiş olması.

Bazı durumlarda ise araya kişi sokmak bilinçli bir kontrol aracına dönüşür. Kıskançlık ya da rekabet yaratmak için yapılan karşılaştırmalar da bu düzeneğin bir parçasıdır.

Günlük ilişkilerde hangi belirtilerle kendini gösterir?

Üçgenleştirmeyi fark etmek her zaman kolay olmaz, çünkü çoğu zaman sıradan bir konuşmanın içine gizlenir. Yine de bazı işaretler tekrar ettiğinde kalıp belli olur.

  • Bir kişinin size bir başkası hakkında sürekli şikayet aktarması ama o kişiyle doğrudan konuşmaktan kaçınması.
  • Karşılaştırma cümleleri. Örneğin kardeşin bunu hiç dert etmiyor ya da eski sevgilim böyle yapmazdı gibi ifadeler.
  • Bir tarafın ötekine karşı sizden gizli ittifak kurmaya çalışması.
  • Haberlerin ve duyguların hep bir aracı üzerinden taşınması.
  • Grubun içinde bir kişinin sürekli dışarıda bırakıldığı hissi.

Tek tük yaşandığında bu işaretler olağandır. Ancak süreklilik kazanırsa üçgenleştirme ilişkinin temel iletişim biçimi haline gelmiş demektir.

Ailede ve çiftler arasında nasıl görülür?

Ailede en sık rastlanan biçim, bir ebeveynin çocuğunu diğer ebeveyne karşı sırdaş olarak kullanmasıdır. Çocuk, yetişkinlerin çözmesi gereken bir gerginliğin ortasında kalır ve taşıyamayacağı bir yük edinir. Benzer bir dinamik, bir çocuğun ailede sürekli hedef gösterilmesiyle de bağlantılıdır. Bu konuyu aile günah keçisi yazısında daha ayrıntılı ele aldık.

Çiftler arasında ise üçgenleştirme çoğunlukla bir arkadaş, bir ebeveyn ya da eski bir ilişki üzerinden ilerler. Partnerlerden biri tartışmayı doğrudan sürdürmek yerine dışarıdan destek arar. Dışarıya yönelmek kıskançlık ve güvensizlik tohumları ektiği için ikili bağı yıpratır.

Kişi üzerinde ne gibi etkiler bırakır?

Sürekli araya alınan ya da dışarıda bırakılan kişi için sonuçlar ağır olabilir. Güven duygusu aşınır, çünkü kiminle ne konuşulduğu belirsizleşir. Dışlanan taraf özgüveninde düşüş ve değersizlik hissi yaşayabilir.

Aracı konumundaki kişi de rahat değildir. İki tarafın yükünü taşımak yorucudur ve zamanla bu rol bunaltıcı hale gelir. İlişkinin bütününde ise açıklık yerini söylentiye, doğrudan konuşma yerine tahmin yürütmeye bırakır. Üçgenleştirme uzun sürdüğünde herkes kendini yalnız ama bir türlü rahat hissedemez.

Sözü edilen etkiler bir gecede ortaya çıkmaz. Küçük bir alışkanlık gibi başlar, sonra ilişkinin dokusuna işler. İnsan en çok güvendiği kişilerle bile açık konuşamaz hale geldiğinde yalnızlık duygusu derinleşir. Üçgenleştirmeyi erken fark etmek, bağı onarmak için iyi bir şanstır.

Sağlıklı iletişimle nasıl başa çıkılır?

İlk adım kalıbı görmektir. Bir konuşmanın hep bir başkası üzerinden döndüğünü fark ettiğinizde, nazikçe ama kararlı biçimde iletişimi doğrudan taraflara geri verebilirsiniz.

  1. Mesaj taşıyıcısı olmayı kibarca reddedin. İki kişinin konuyu kendi aralarında konuşmasını önerin.
  2. Kendi sınırlarınızı netleştirin. Burada sınır koyma becerisi en güçlü korumanızdır.
  3. Karşılaştırma cümleleriyle karşılaştığınızda tepki vermeden önce durun ve ne hissettiğinizi sahiplenin.
  4. Söylentiye değil, doğrudan gözlemlediğiniz şeye güvenin.

Kalıp köklüyse ve kendi başınıza çözmek zorlaşıyorsa bir psikoloji uzmanından profesyonel destek almak işleri kolaylaştırır. Üçgenleştirme çoğu zaman yıllar içinde yerleşmiş bir alışkanlıktır ve dışarıdan bir bakış açısı yeni bir yol açabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Bu davranış her zaman kötü niyetli midir?

Hayır. Çoğu durumda insanlar çatışmadan kaçmak ya da kaygılarını hafifletmek için farkında olmadan araya üçüncü kişiyi koyar. Niyet masum olsa bile sonuç ilişkiyi yıpratabilir. Önemli olan kalıbı fark edip doğrudan iletişime geri dönebilmektir. Bazı durumlarda ise aynı davranış bilinçli bir kontrol aracına dönüşür.

Çocuklar bu durumdan nasıl etkilenir?

Bir ebeveynin çocuğunu diğerine karşı sırdaş yapması, çocuğun omuzlarına taşıyamayacağı bir sorumluluk bindirir. Çocuk sadakat ikileminde kalır ve iki yetişkin arasında seçim yapmak zorunda hissedebilir. Zamanla kaygı, suçluluk ve güven sorunları gelişebilir. Çocuğu yetişkin meselelerinin dışında tutmak en koruyucu yaklaşımdır.

İş yerinde de bu kalıp yaşanır mı?

Evet. Bir çalışanın bir meslektaşıyla doğrudan konuşmak yerine sürekli yöneticiye şikayet aktarması tipik bir örnektir. Dedikodu ve gizli ittifaklar ekip içinde güveni zedeler. Çözüm, sorunları ilgili kişiyle açık ve saygılı biçimde ele almayı teşvik eden bir iletişim kültürüdür. Açıklık arttıkça bu kalıp zayıflar.

Bu kalıbı tek başıma değiştirebilir miyim?

Kendi davranışınız üzerinde büyük bir etkiniz vardır. Mesaj taşımayı reddederek ve sınırlarınızı koruyarak kalıbı önemli ölçüde kırabilirsiniz. Ancak karşı taraf ısrar ediyorsa süreç zorlaşır. Böyle durumlarda bir psikoloji uzmanıyla çalışmak, hem sınırlarınızı korumanıza hem de sağlıklı iletişim kurmanıza yardımcı olur.

Bu içerik, Uzman Psikolog Sena Sabanoğlu tarafından bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Yazıda yer alan bilgiler kişisel bir değerlendirmenin yerini tutmaz, ihtiyaç duyduğunuzda bir psikoloji uzmanıyla görüşmeniz önerilir.

Kaynaklar



Yazar: Uzman Psikolog Sena Sabanoğlu
Uzman Psikolog Sena Sabanoğlu, Yaşar Üniversitesi Psikoloji bölümü mezunudur ve Topkapı Üniversitesi'nde tezli yüksek lisansını tamamlamıştır. Aile danışmanlığı, bilişsel davranışçı yaklaşım, çözüm odaklı yaklaşım ve stres yönetimi alanlarında eğitimler almıştır. 2016 yılından bu yana danışanlarıyla çalışmakta olup İstanbul Etiler ofisinde bireysel ve aile alanında hizmet vermektedir.