Uçuş Korkusu (Aerofobi) Nedir? Belirtileri ve Baş Etme Yolları

Uçuş korkusu nedir? Uçakla seyahat etme fikrine karşı gelişen yoğun ve mantık dışı kaygı halidir. Kişi uçağın güvenli bir ulaşım aracı olduğunu bilse bile kalkış, iniş ya da kapalı alanda bulunma düşüncesiyle güçlü bir tedirginlik yaşar. Aerofobi olarak da adlandırılan bu durum çoğu zaman seyahat planlarını sınırlandırır ve kişinin iş ya da aile hayatını olumsuz etkileyebilir.

İçindekiler

• Uçuş korkusu neden gelişir?
• Belirtileri nelerdir?
• Kimlerde daha sık görülür?
• Uçağa binmeden önce neler yapılabilir?
• Uçakta sakinleşmenin yolları nelerdir?
• Ne zaman profesyonel destek gerekir?
• Sıkça Sorulan Sorular

Özetle, bu yazıda konunun nedenleri, belirtileri ve sağlıklı başa çıkma yolları uzman bakışıyla ele alınıyor.

Uçuş korkusu neden gelişir?

Uçuş korkusunun çoğu zaman tek bir nedeni yoktur. Pek çok kişi hiç kötü bir uçuş yaşamadığı halde bu kaygıyı taşır. Haberlerde görülen kaza görüntüleri, türbülans anıları ya da kontrolü başkasına bırakma düşüncesi korkuyu besleyebilir. Bazı insanlarda kapalı alan kaygısı, yükseklik korkusu veya açık alanlarda panik yaşama eğilimi tabloyu güçlendirir.

Beynimiz belirsizliği çoğu zaman tehdit gibi okur. Uçakta neyin ne zaman olacağını bilememek bu tehdit algısını artırır. Böylece gerçek bir tehlike olmasa bile beden alarm moduna geçer. Belirsizlik korkusu ile uçuş kaygısının sık sık el ele gitmesinin nedeni budur.

Bazen korku, doğrudan yaşanan bir olaydan değil öğrenme yoluyla da gelişir. Ailesinde uçmaktan çekinen biri olan çocuk, bu tedirginliği zamanla içselleştirebilir. Sarsıntılı bir uçuş ya da haberlerde izlenen bir olay, o güne kadar sorunsuz uçan bir kişide bile kaygı tetikleyebilir. Yani bu korku her yaşta ortaya çıkabilir. Kişinin daha önce kaç kez rahatça uçtuğu da bunu tek başına engellemez.

Belirtileri nelerdir?

Uçuş korkusu hem bedende hem de zihinde kendini gösterir. Bedensel belirtiler uçağa binmeden saatler hatta günler önce bile başlayabilir. En sık görülenler şunlardır.

• Aşırı terleme ve titreme
• Kalp çarpıntısı ve nefes darlığı
• Baş dönmesi ve hafif sersemlik
• Mide bulantısı ve karın rahatsızlığı
• Üşüme ve ellerde soğukluk

Zihinsel tarafta ise sürekli felaket senaryoları kurma, uçuşu erteleme ya da tümüyle iptal etme davranışı öne çıkar. Bazı kişilerde uçuş sırasında panik atak gelişebilir. Bu deneyim tek başına yaşandığında baş etmek daha da zorlaşır.

Belirtileri beklenti kaygısı ve anlık tepki olarak ikiye ayırmak mümkündür. Beklenti kaygısı yolculuk öncesinde günlerce süren huzursuzluk biçiminde yaşanır. Anlık tepki ise kalkış anında ya da türbülans sırasında aniden yükselir. İkisini ayırt etmek kişinin hangi anda hangi yönteme ihtiyaç duyduğunu anlamasına yardımcı olur.

Kimlerde daha sık görülür?

Uçuş korkusu sanılandan çok daha yaygındır. Araştırmalara göre yalnızca Amerika’da yaklaşık 25 milyon yetişkin bu kaygıyı taşır. Yani sorun yaşayan kişi hiç de yalnız değildir.

Bu korku en sık 17 ile 34 yaş arasında görülür. Bu yıllar mezuniyet, evlilik ya da yeni bir işe başlama gibi büyük yaşam geçişlerinin yoğunlaştığı bir dönemdir. Genel kaygı düzeyi yüksek olan kişilerde uçuş korkusunun daha güçlü yaşanması da beklenen bir durumdur.

Kapalı alan kaygısı, yükseklik korkusu ya da panik atak öyküsü olan kişiler de bu gruba dahil olabilir. Bu tür durumlar bir arada bulunduğunda uçuş sırasındaki tedirginlik katlanarak artar. Yine de yaygın olması, korkunun kalıcı ya da aşılamaz olduğu anlamına gelmez.

Uçağa binmeden önce neler yapılabilir?

Hazırlık, uçuş korkusu ile baş etmenin en önemli adımıdır. Uçuştan önceki günlerde kafein ve alkol tüketimini azaltmak beden alarmını yatıştırır. Uçağın nasıl çalıştığını ve türbülansın olağan bir durum olduğunu öğrenmek de zihni rahatlatır.

Uçuş gününde erken havaalanına gitmek acele kaynaklı gerginliği düşürür. Yanınıza kitap, müzik ya da dikkati dağıtacak küçük bir uğraş almak faydalı olur. Güvendiğiniz bir kişiyle kaygınızı paylaşmak da yükü hafifletir. Aşağıdaki adımlar yolculuk öncesi hazırlığı kolaylaştırır.

1. Bir gece önce iyi bir uyku almaya çalışın
2. Kafein yerine su içmeyi tercih edin
3. Koltuğunuzu önceden seçip tanıdık bir düzen kurun
4. Nefes egzersizlerini yolculuktan önce çalışın
5. Uçuş bilgilerini önceden okuyup belirsizliği azaltın

Uçakta sakinleşmenin yolları nelerdir?

Uçuş sırasında beden yeniden alarm verdiğinde nefes en güçlü araç olur. Yavaş ve derin nefes almak kalp atışını düşürür ve panik dalgasını yumuşatır. Kutu nefesi gibi basit teknikler bu anlarda işe yarar.

Dikkati bedensel duyumlardan uzaklaştırmak da yardımcı olur. Bir filme odaklanmak, sohbet etmek ya da elinizdeki bir nesneye dokunmak zihni şimdiki ana çeker. Türbülans yaşandığında bunun uçağa zarar vermeyen olağan bir hava hareketi olduğunu kendinize hatırlatmak korkuyu küçültür. Uçuş korkusu yaşayan kişi için bu küçük hatırlatmalar zamanla güven duygusunu büyütür.

Ayaklarınızı yere basmak, koltuğun kolçağına dokunmak ya da içinde bulunduğunuz anda beş nesne saymak da bedeni yeniden şimdiki ana getirir. Bu topraklanma yöntemleri zihnin felaket senaryolarından uzaklaşmasını sağlar. Sakinleşmenin bir anda değil kademeli olarak geldiğini bilmek de baskıyı azaltır.

Ne zaman profesyonel destek gerekir?

Uçuş korkusu iş, aile ya da sosyal hayatı ciddi biçimde kısıtlıyorsa profesyonel destek almak yerinde olur. Kişi uçmayı tümüyle bıraktığında ya da her uçuş fikri panikle sonuçlandığında bir psikoloji uzmanıyla görüşmek süreci kolaylaştırır. Kademeli alışma yöntemleri ve düşünce kalıplarını yeniden düzenleyen yaklaşımlar bu alanda etkili bulunur.

Araştırmalar, doğru yöntemlerle elde edilen rahatlamanın çoğu kişide iki üç yıl boyunca sürdüğünü gösterir. Bu da atılan adımların kalıcı bir fark yarattığı anlamına gelir. Unutulmaması gereken şey, uçuş korkusunun aşılabilir bir kaygı olduğudur. Doğru bilgi, düzenli nefes çalışması ve gerektiğinde profesyonel destekle pek çok kişi yeniden rahatça uçabilir hale gelir.

Sıkça Sorulan Sorular

Bu korku bir hastalık mıdır?

Uçuş korkusu tıbbi anlamda özgül bir fobi olarak değerlendirilir. Bu bir zayıflık değil, beynin tehdit algısıyla ilgili öğrenilmiş bir tepkidir. Doğru yöntemlerle yönetilebilir ve zamanla belirgin biçimde azalabilir. Yani kalıcı bir kader değildir.

Uçmadan önce sakinleştirici almalı mıyım?

Bu tür kararlar kişiden kişiye değişir ve mutlaka bir hekime danışmayı gerektirir. Kendi başınıza ilaç kullanmak yerine nefes çalışması, kafeini azaltma ve dikkat dağıtma gibi yöntemleri denemek daha güvenli bir başlangıç olur. Şiddetli durumlarda uzman görüşü önem taşır.

Türbülans gerçekten tehlikeli mi?

Türbülans çoğu zaman rahatsız edici olsa da uçağa zarar vermeyen olağan bir hava hareketidir. Uçaklar bu koşullara dayanacak biçimde tasarlanır. Bunu bilmek uçuş sırasındaki kaygıyı azaltmaya yardımcı olur. Kemerinizi bağlı tutmak yeterli bir önlemdir.

Bu kaygı tamamen geçer mi?

Pek çok kişi düzenli çalışma ve gerektiğinde profesyonel destekle korkusunu belirgin biçimde azaltır. Bazı insanlarda kaygı tümüyle kaybolurken bazılarında yönetilebilir bir düzeye iner. Önemli olan kaçınmak yerine kademeli olarak yüzleşmektir.

Bu içerik, Uzman Psikolog Sena Sabanoğlu tarafından bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Yazıda yer alan bilgiler kişisel bir değerlendirmenin yerini tutmaz, ihtiyaç duyduğunuzda bir psikoloji uzmanıyla görüşmeniz önerilir.

Kaynaklar

• Cleveland Clinic