Diş Hekimi Korkusu (Dentofobi) Nedir? Belirtileri ve Baş Etme Yolları

Diş hekimi korkusu nedir? Kişinin diş hekimine gitmeyi düşündüğünde ya da muayenehaneye girdiğinde yaşadığı, gerçek tehlikeyle orantısız yoğun kaygıya diş hekimi korkusu denir. Dentofobi olarak da anılan bu durum özgül fobiler arasında sayılır ve ağrı varken bile kişiyi randevudan uzak tutabilir.

İçindekiler

• Diş hekimi korkusu neden gelişir?
• Hangi belirtilerle kendini gösterir?
• Sıradan diş kaygısından farkı nedir?
• Kimlerde daha sık görülür?
• Nasıl değerlendirilir?
• Nasıl başa çıkılır?
• Göz ardı edildiğinde ne olur?
• Sıkça Sorulan Sorular

Özetle, bu yazıda konunun nedenleri, belirtileri ve sağlıklı başa çıkma yolları uzman bakışıyla ele alınıyor.

Diş hekimi korkusu neden gelişir?

Bu kaygının tek bir nedeni yoktur. Çoğu zaman birkaç etken bir araya gelir. Ailesinde fobi ya da kaygı sorunu bulunan kişilerde görülme olasılığı artar ve bazı araştırmalar kaygıya yatkınlıkta genetik bir payın olabileceğini belirtir.

Geçmiş yaşantılar da belirleyici olur. Çocuklukta yaşanan korku, onay alınmadan yapılan bir işlem ya da ağrılı bir deneyim iz bırakabilir. Başka birinin dişçiyle ilgili korkusunu dinlemek bile aynı tepkiyi uyandırabilir. Ağzın uzun süre açık kalmasıyla gelen çaresizlik hissi, dişlerin ya da nefesin nasıl göründüğüne dair utanç da zemin hazırlar. Zorbalık ya da kötü muamele gibi örseleyici bir geçmiş de riski yükseltir. Başka bir fobi, kaygı sorunu ya da panik bozukluğu olanlarda diş hekimi korkusu daha kolay ortaya çıkar.

Hangi belirtilerle kendini gösterir?

Belirtiler hafiften şiddetliye kadar değişir ve çoğu zaman bedensel tepkilerle başlar. Sık görülenler şunlardır.

• Titreme, üşüme ve aşırı terleme.
• Baş dönmesi, kalp çarpıntısı ve nefes darlığı.
• Bulantı ya da mide rahatsızlığı.
• Randevu öncesinde uykusuzluk ve düşününce ağlama isteği.

Bedensel belirtiler bazen panik atak düzeyine ulaşabilir. Kişi muayenehanedeyken, aletleri gördüğünde ya da duyduğunda, koltuğa uzandığında tetiklenir. Anestezinin işe yaramaması, kan, boğulma hissi, matkap sesi ve kokular sık dile getirilen korkulardır. İğneyle ilgili yoğun kaygı yaşayanlar için iğne korkusu da bu tabloya eşlik edebilir.

Sıradan diş kaygısından farkı nedir?

Diş hekimine gitmek pek çok kişide bir miktar gerginlik yaratır. Araştırmalar yetişkinlerin yaklaşık yüzde otuz altısının diş işlemlerinden korktuğunu, yüzde on ikisinin ise aşırı bir korku taşıdığını gösterir. Burada ayırt edici nokta ölçüdür.

Siddetli diş kaygısı olan biri gerginliğine rağmen yine de randevusuna gider. Dentofobide ise korku orantısızdır ve kişi ağrısı olsa bile muayenehaneden tamamen kaçınır. Sanayileşmiş ülkelerde yetişkinlerin yaklaşık yüzde üçünün bu nedenle dişçiye hiç gitmediği belirtilir.

Kimlerde daha sık görülür?

Dentofobi her yaştan insanda görülebilir. Cinsiyete göre bir fark olduğu dile getirilir ve kadınlarda erkeklere kıyasla daha yaygın olduğu bildirilir. Bazı çalışmalar erkeklerin yaklaşık yüzde üçünde, kadınların ise neredeyse yüzde beşinde bu tablonun bulunduğunu öne sürer. Ailede fobi ya da kaygı öyküsü taşıyanlarda görülme ihtimali artar.

Nasıl değerlendirilir?

Amerikan Psikiyatri Birliği bu durumu tanı el kitabında özgül bir fobi olarak tanır. Değerlendirmeyi çoğu zaman bir ruh sağlığı uzmanı yapar ve korkunun günlük yaşamı ne ölçüde etkilediğine bakar. Belirli ölçütler aranır.

• Korku, diş hekimini düşününce ya da ziyaret edince ortaya çıkar.
• Ağrı ya da acil bir durum olsa bile kişiyi dişçiye gitmekten alıkoyar.
• Yaşanan kaygı gerçek tehlikeyle orantısızdır.
• Bu tablo en az altı aydır sürmektedir.

Herhangi bir laboratuvar ya da görüntüleme incelemesine gerek yoktur. Değerlendirme çoğunlukla kişinin anlattıklarına ve belirtilerin günlük yaşamdaki etkisine dayanır. Çocuklarda da uzman, belirtileri inceleyerek bir değerlendirme sunabilir ve aileye uygun bir yol haritası çizebilir.

Nasıl başa çıkılır?

İyi haber şu ki bu korkuyla başa çıkmanın birden çok yolu vardır ve çoğu kişi destekle belirgin rahatlama yaşar. En sık başvurulan yaklaşımlardan biri kademeli maruz bırakmadır.

1. Önce nefes ve kas gevşetme teknikleri öğrenilir.
2. Dişçiye giden insanların görselleri ya da videoları izlenir.
3. Herhangi bir işlem yapılmadan muayenehane ziyaret edilir.
4. Ardından basit bir temizlik ya da kontrol denenir.

Bu adımlara çoğu zaman bilişsel davranışçı yaklaşım eşlik eder. Yönlendirilmiş imgeleme, gevşeme teknikleri, müzik ya da film gibi dikkat dağıtıcılar ve akupunktur da kaygıyı azaltabilir. Hipnoz yoluyla gevşemenin zorlu diş işlemlerinde işe yaradığını gösteren çalışmalar vardır. Gerektiğinde azot protoksit, ağızdan alınan haplar ya da damar yoluyla sedasyon rahatlama sağlar. Randevu öncesinde hekimle tanışmak, kaygıyı açıkça anlatmak, yanında güvendiği birini getirmek, bir dur işareti üzerinde anlaşmak ve günün sakin bir saatini seçmek de süreci kolaylaştırır.

Göz ardı edildiğinde ne olur?

Dişçiden sürekli kaçınmak çoğu zaman ağız sağlığını bozar. Bakımsız kalan dişlerde çürük, diş eti hastalığı ve diş kaybı görülebilir. Ağız sağlığının zayıflaması diyabet sorunları, kalp hastalığı, zatürre ve solunum yolu enfeksiyonları gibi genel sağlık sonuçlarıyla da ilişkilendirilir.

Etkisi bedenle sınırlı kalmaz. Dişlerinden utanan kişi arkadaşlarından ya da ailesinden uzaklaşabilir, iş veya okul başarısı düşebilir. Zamanla sinirlilik, düşük özgüven ve uyku sorunları da tabloya eklenebilir. Diş hekimi korkusunu erken fark etmek ve sağlıklı yollarla ele almak, hem ağız sağlığını hem de yaşam kalitesini korur.

Sıkça Sorulan Sorular

Dentofobi gerçek bir rahatsızlık mıdır?

Evet, gerçek bir durumdur ve tanı el kitabında özgül bir fobi olarak yer alır. Yani kişinin iradesiyle ilgili bir zayıflık değil, tanınan bir kaygı tablosudur. Bu nedenle utanılacak bir şey olarak görülmemeli, gerektiğinde bir psikoloji uzmanından destek alınmalıdır.

Çocuklarda dişçi korkusu nasıl ele alınır?

Çocuklarda bu korku sık rastlanır ve genellikle sabırlı bir yaklaşımla hafifler. Bir ruh sağlığı uzmanı çocuğun belirtilerini değerlendirip aileye yol gösterebilir. Çocuğu korkutmadan, oyun ve olumlu dille hazırlamak, güven veren bir diş hekimi seçmek bu süreçte çok yardımcı olur.

Sedasyon diş kaygısını azaltır mı?

Sedasyon, işlem sırasında kişinin rahatlamasına yardımcı olabilir. Azot protoksit, ağızdan alınan haplar ya da damar yoluyla verilen yöntemler bu amaçla kullanılır. Ancak sedasyon korkunun kökenini çözmez. Kalıcı rahatlama için kademeli maruz bırakma gibi başa çıkma yöntemleriyle birlikte düşünülmesi önerilir.

Hangi durumlarda profesyonel destek gerekir?

Kaygı paniğe dönüşüyorsa, günlük yaşamı ya da uykuyu bozacak kadar sürüyorsa ve kişi ağrısı olsa bile dişçiden kaçınıyorsa destek almanın zamanı gelmiş demektir. Bir psikoloji uzmanı korkunun kaynağını anlamaya ve yaşam kalitesini artıracak adımlar atmaya yardımcı olur.

Bu içerik, Uzman Psikolog Sena Sabanoğlu tarafından bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Yazıda yer alan bilgiler kişisel bir değerlendirmenin yerini tutmaz, ihtiyaç duyduğunuzda bir psikoloji uzmanıyla görüşmeniz önerilir.

Kaynaklar

• Cleveland Clinic