İğne Korkusu (Tripanofobi) Nedir?

İğne korkusu nedir? Enjeksiyon, aşı ya da kan alma sırasında iğneye karşı duyulan yoğun ve mantık dışı korkuya iğne korkusu denir. Tıp dilinde tripanofobi olarak da geçer. Bu durumu yaşayan kişi iğneyi düşününce bile kaygılanır, kalbi hızlanır ve işlemden kaçmanın yolunu arar. Kimi zaman baş dönmesi ve bayılma da tabloya eklenir.

İçindekiler

• İğne korkusu nedir ve ne kadar yaygındır?
• İğne fobisinin belirtileri nelerdir?
• Bu korkunun altında hangi nedenler yatar?
• Vazovagal tepki bayılmaya neden olur mu?
• Bu korku sağlığı nasıl etkiler?
• Uygulanmış gerginlik tekniği ne işe yarar?
• Bu korkuyla nasıl başa çıkılır?
• Sıkça Sorulan Sorular

Özetle, bu yazıda konunun nedenleri, belirtileri ve sağlıklı başa çıkma yolları uzman bakışıyla ele alınıyor.

İğne korkusu nedir ve ne kadar yaygındır?

İğne korkusu sanılandan çok daha yaygındır. Pek çok yetişkin kan aldırmaktan ya da aşı olmaktan çekinir, hatta bu yüzden randevusunu erteler. Korkunun şiddeti kişiden kişiye değişir. Biri için hafif bir tedirginlik yeterken, bir başkası iğneyi görür görmez donup kalır. Genelde çocuklukta başlar. Önlem alınmazsa yıllar geçtikçe daha da yerleşir. Bazı kişiler yıllarca diş hekiminden ya da kan tahlilinden uzak durur ve bu yüzden basit bir kontrolü bile geciktirir.

İğne fobisinin belirtileri nelerdir?

Belirtiler hem bedende hem de duygularda ortaya çıkar. Beden tarafında en sık görülenler şunlardır.

• Kalbin hızlı atması ve terleme
• Baş dönmesi, mide bulantısı, bazen kusma
• Tansiyonun önce yükselip sonra aniden düşmesi
• İşlemden önceki gece uykuya dalmakta zorlanma

Duygusal tarafta ise huzursuzluk, panik ve bir an önce oradan uzaklaşma isteği baskındır. Bazı kişilerde bu tepki panik atağa kadar gider. İğne korkusu olan biri, kliniğe daha adımını atmadan saatler önce gerilmeye başlayabilir. Kimileri işlemi hiç düşünmemek için konuyu tümden aklından siler, sonra da randevu gününü unutur. Bu kaçınma kısa vadede rahatlatır, ama uzun vadede korkuyu besler ve büyütür.

Bu korkunun altında hangi nedenler yatar?

Uzmanlar tek bir neden göstermenin zor olduğunu söyler. Çoğu zaman birkaç etken üst üste biner. Ağrıya karşı hassaslık, hareketsiz tutulma kaygısı ve geçmişte yaşanmış sancılı bir iğne anısı sık rastlanan tetikleyicilerdir. Ailede benzer bir korku varsa çocuk da bu tepkiyi kolayca öğrenir. Bir kez kötü bir deneyim yaşamak, örneğin başarısız bir kan alma girişimi, beynin iğneyi tehlikeyle eşlemesine yeter. Sonrasında her enjeksiyon aynı alarmı çalar. Zaman zaman beynin tehlike sistemi gerçek riskle orantısız çalışır ve küçük bir iğne büyük bir tehdit gibi algılanır.

Vazovagal tepki bayılmaya neden olur mu?

Evet. İğne korkusunun ilginç bir yanı, bazı insanların iğneyi görünce ya da hissedince bayılmasıdır. Buna vazovagal tepki denir. Beden aniden kalp atışını ve tansiyonu düşürür, beyne giden kan azalır ve kişi kendini kaybeder. Durumsal senkop adı da verilir. Bu tepki genellikle ergenlik yıllarında belirginleşir ve ailede benzer bir eğilim varsa daha olasıdır. Görünüşü korkutucu olsa da çoğu zaman tehlikeli değildir ve kişi birkaç dakika içinde kendine gelir. Yine de düşerken yaralanmamak için işlem sırasında uzanmak akıllıca olur.

Bu korku sağlığı nasıl etkiler?

Görmezden gelindiğinde iğne korkusu gerçek sorunlara yol açar. Kişi kan tahlilinden, aşıdan ya da gerekli bir işlemden kaçtığında sağlığını riske atmış olur. Kronik hastalığı olan biri için bu kaçınma çok daha tehlikelidir. Salgın dönemlerinde aşıdan uzak durmak yalnızca kişiyi değil çevresini de etkiler. Diş bakımını erteleyen biri zamanla daha ağır işlemlerle karşılaşabilir. Konu sağlık kaygısıyla iç içe geçtiğinde iş iyice karışır. Sağlık kaygısı yaşayan bazı kişiler hem hastalıktan hem de iğneden aynı anda korkar. Acil bir durumda geciken müdahale ise telafisi güç sonuçlar doğurabilir.

Uygulanmış gerginlik tekniği ne işe yarar?

Uygulanmış gerginlik, bayılma eğilimi olanlar için düşünülmüş pratik bir yöntemdir. Kişi kol, bacak ve gövde kaslarını birkaç saniye kasar, sonra bırakır ve bunu tekrarlar. Bu hareket tansiyonu kısa süre yükseltir, beyne giden kanı korur ve bayılma olasılığını düşürür. Teknik ilk kez uygulandığında biraz tuhaf gelebilir, ama birkaç denemeden sonra kendiliğinden gelir. İşlemden birkaç gün önce evde çalışmak, yöntemin gerçek anda tutmasını kolaylaştırır. İğne korkusu olan çoğu kişi bu basit alışkanlıktan fayda görür.

Bu korkuyla nasıl başa çıkılır?

Başa çıkmanın birden çok yolu var ve bunlar bir arada kullanıldığında daha çok işe yarar. Aşamalı maruz kalma, iğne korkusu olan kişinin iğneye küçük adımlarla alışmasını sağlar. Bilişsel davranışçı yaklaşım, korkunun ardındaki abartılı düşünceleri fark edip yumuşatmaya yardımcı olur. İşlem sırasında dikkati başka yöne çeken bir video, müzik ya da nefes egzersizi gerginliği azaltır. Panik anında yapılacaklar yazısındaki basit nefes teknikleri burada da rahatlatır. İşlemi deneyimli bir sağlık çalışanının yapması da güven verir. Yanınızda güvendiğiniz birinin bulunması dikkatinizi dağıtır ve sizi sakinleştirir. Damar bulmakta zorlanılıyorsa bunu önceden söylemek gereksiz denemeleri azaltır. Korku günlük yaşamı zorlaştırıyorsa bir psikoloji uzmanından profesyonel destek almak en sağlıklı adımdır.

Sıkça Sorulan Sorular

İğne fobisi geçer mi?

Çoğu durumda yönetilebilir. Aşamalı maruz kalma ve gevşeme çalışmalarıyla korku zamanla azalır. Erken yaşta başlamış olması bile doğru yaklaşımla kontrol altına alınmasını engellemez. Önemli olan kaçınmayı sürdürmek yerine iğneye küçük adımlarla yaklaşmaktır. İnatçı durumlarda profesyonel destek süreci hızlandırır.

Çocuğumun bu korkusunu nasıl azaltırım?

Çocuğa dürüst ama sakin bir dille yaklaşın. İşlemi büyütmeden anlatın, cesaret gösterdiğinde onu takdir edin. İşlem sırasında oyuncak, video ya da masal gibi dikkat dağıtıcılar epey işe yarar. Aşının neden gerekli olduğunu yaşına uygun sözcüklerle anlatmak da güven verir. Kendi kaygınızı belli etmemeye çalışın, çünkü çocuklar ebeveynin tepkisini hızla kopyalar.

İğneden korkmak normal mi?

Hafif bir tedirginlik yaygındır ve normaldir. Ama korku sizi gerekli sağlık işlemlerinden alıkoyuyorsa artık bir fobiden söz ediyoruz demektir. Bu ayrımı, korkunun yaşam kaliteniz üzerindeki etkisine bakarak yapabilirsiniz. Kan tahlilini sürekli erteliyor ya da aşı randevusundan kaçıyorsanız bu bir uyarı işaretidir. Günlük kararlarınızı belirlemeye başladığında destek aramak yerinde olur.

İğne öncesi kaygıyı ne azaltır?

İşlemden önce yavaş ve derin nefes almak bedeni yatıştırır. Uzanarak işleme girmek bayılmayı önler. Bölgeye sürülen uyuşturucu krem ağrıyı azaltır ve iğne korkusu olan kişinin kendini daha güvende hissetmesini sağlar. Sağlık çalışanına korkunuzu önceden söylemek de işleri kolaylaştırır.

Bu içerik, Uzman Psikolog Sena Sabanoğlu tarafından bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Yazıda yer alan bilgiler kişisel bir değerlendirmenin yerini tutmaz, ihtiyaç duyduğunuzda bir psikoloji uzmanıyla görüşmeniz önerilir.

Kaynaklar

• Cleveland Clinic