Doktor Korkusu (İyatrofobi) Nedir, Nasıl Başa Çıkılır?

Doktor korkusu nedir? Kişinin hekimlerden veya tıbbi testlerden aşırı ve orantısız kaygı duymasına doktor korkusu denir. Korku o kadar güçlü olabilir ki kişi ciddi şekilde hastayken bile muayeneden kaçınır. Tıp dilinde iyatrofobi olarak geçen durum, özgül fobiler arasında yer alır ve zamanla günlük yaşamı etkileyecek düzeye ulaşabilir. Özgül fobiler yetişkinlerin yaklaşık yüzde 12 sini, çocuk ve ergenlerin ise yüzde 19 unu etkiler. Bir araştırmada her üç yetişkinden birinin, gerekli olduğunu düşündüğü halde hekime gitmekten kaçındığı görülmüştür.

İçindekiler

• Doktor korkusu belirtileri nelerdir?
• Hekim korkusu neden gelişir?
• Hangi durumlar riski artırır?
• Sağlık kaygısı ve panik atakla ilişkisi nedir?
• Beyaz önlük sendromu nedir?
• Bir uzman korkuyu nasıl değerlendirir?
• Sağlıklı başa çıkma yolları nelerdir?
• Sıkça Sorulan Sorular

Özetle, bu yazıda konunun nedenleri, belirtileri ve sağlıklı başa çıkma yolları uzman bakışıyla ele alınıyor.

Doktor korkusu belirtileri nelerdir?

Belirtiler, kişi hekimi gördüğünde ya da yalnızca muayeneyi düşündüğünde bile ortaya çıkabilir. Çoğu insan korkusunun mantıksız olduğunun farkındadır ama bedensel tepkilerini durduramaz.

• Baş dönmesi ve ağızda kuruluk.
• Yoğun bir dehşet ya da panik hissi.
• Bulantı ve aşırı terleme.
• Hızlı nefes alıp verme, çarpıntı ya da kalbin ritim atlaması.
• Titreme ve ellerde soğuma.

Davranış düzeyinde kişi randevuları erteler, belirtileri görmezden gelir ve bazı durumlarda hastaneye yatış gerekene kadar hekime gitmekten kaçınır.

Hekim korkusu neden gelişir?

Birçok çocuk, muayenehaneyi aşı yani iğneyle ilişkilendirdiği için hekimlerden çekinmeye başlar. Çocuklukta yerleşen doktor korkusu yetişkinliğe taşınabilir. Kimi zaman korkunun kökeni geçmişteki örseleyici bir deneyime ya da kan, yaralanma ve iğneyle kurulan bağa dayanır. Salgın dönemi de bu korkuyu görünür kıldı, kimi kişiler bulaş riski veya testlerin rahatsız ediciliği yüzünden hekime başvurmayı erteledi.

Hangi durumlar riski artırır?

Bazı yaşantılar ve kişisel özellikler bu korkunun gelişme olasılığını yükseltir.

• Çocuklukta bir sağlık sorunu nedeniyle sık sık muayene olmak ve test yaptırmak.
• Geçmişte kötü bir hekim deneyimi yaşamak ya da yetersiz bakım görmek.
• Diyabet gibi süregen veya kanser gibi ağır bir hastalık nedeniyle sık ve zorlayıcı işlemlerden geçmek.
• Hekimden kendisi ya da bir yakını hakkında kötü haber almak.
• Bir yakınına bakım verirken onu sürekli muayeneye götürmek.
• Bir yakınını bir hastalık ya da kaza sırasında, bakım altındayken kaybetmek.

Ailesinde fobi ya da kaygı bozukluğu öyküsü olan kişilerde doktor korkusu daha sık görülür. Sigara ve madde kullanan kişiler de hekimin kötü bir haber vereceğinden veya alışkanlığı bırakmalarını isteyeceğinden çekinebilir.

Sağlık kaygısı ve panik atakla ilişkisi nedir?

Hekimden kaçınma çoğu zaman tek başına görülmez. Sürekli hasta olma endişesi taşıyan, yani sağlık kaygısı yaşayan kişilerde bu korkunun gelişme olasılığı daha yüksektir. Hekimi gördüğünde ya da test yaptırırken kişi panik atak yaşayabilir, tekrarlayan ataklar panik bozukluğa dönüşebilir. Birden fazla fobinin bir arada bulunması da yaygındır, doktor korkusu olan birinde diş hekimi korkusunun görülme ihtimali artar. Kan, iğne, mikrop, hastane ve ölüm korkusu gibi tablolar da bu duruma sık eşlik edebilir.

Beyaz önlük sendromu nedir?

Beyaz önlük sendromu, tansiyonun yalnızca hekim karşısında yükselmesidir. Kişi evde ölçüm yaptığında değerler normal seyrederken muayenehanede tansiyon beklenmedik biçimde artar. Fobi ve ona eşlik eden gerginlik bu ani yükselişi tetikleyebilir. Beyaz önlük tablosu, doktor korkusunun bedende nasıl somut izler bıraktığını gösterir.

Bir uzman korkuyu nasıl değerlendirir?

Korku kişiyi hekime gitmekten alıkoyuyorsa bir ruh sağlığı uzmanı, danışman, sosyal hizmet uzmanı ya da psikolog yol gösterebilir. Amerikan Psikiyatri Birliği ölçütlerine göre değerlendirmede şu noktalar aranır.

• Hekimlerden ya da tıbbi testlerden duyulan yoğun korkunun en az altı ay sürmesi.
• Belirtilerin hekimi görünce, test yaptırırken veya bunları düşününce başlaması.
• Kişi kendini kötü hissetse bile korkunun onu muayeneden alıkoyması.
• Korkunun gerçek tehlikeyle orantısız olması ve yaşam kalitesini bozması.

Sağlıklı başa çıkma yolları nelerdir?

Doktor korkusuyla başa çıkmak mümkündür ve profesyonel destek bu süreçte belirleyici olur. Bir uzman eşliğinde en sık başvurulan yaklaşımlar arasında şunlar yer alır.

• Bilişsel davranışçı yaklaşım, korkuya bağlı düşünce ve davranışları fark edip değiştirmeye yardımcı olur.
• Kademeli maruz bırakma, gevşeme teknikleriyle birlikte kişiyi korkutan uyaranlara yavaş yavaş alıştırır.
• Hipnoz yoluyla gevşeme, hekimlere ve testlere dair düşünceleri yeniden biçimlendirmeyi hedefler.
• Kaygı giderici ilaçlar veya antidepresanlar, uzmanın yönlendirmesiyle belirtileri hafifletebilir.

Günlük yaşamda korkuyu yönetmeyi kolaylaştıran pratik adımlar da vardır. Uygun olduğunda uzaktan görüşme seçeneği kullanılabilir, günün ilk randevusu alınarak bekleme süresi kısaltılabilir, yanında destek olacak bir yakın bulunabilir. Hekime kaygılardan açıkça söz etmek de süreci yumuşatır. Daha az klinik havası olan, hastane binası dışındaki bir muayenehane seçmek ve ihtiyaç duyulan zamanı ayıran bir hekimle çalışmak da rahatlatıcı olabilir. Yanına bir kitap almak ya da dikkat dağıtacak küçük bir uğraş bulundurmak, bekleme anındaki gerginliği azaltır. Muayene ve testleri atlamak, yüksek tansiyon veya yüksek kolesterol gibi sorunların fark edilmeden ilerlemesine ve kalp krizi ya da felç riskinin artmasına yol açabilir. Dolayısıyla korkuyu görmezden gelmek yerine doktor korkusunu adım adım üzerine gitmek daha sağlıklıdır. Yakınların anlayışlı yaklaşımı ve küçük adımların birbirini izlemesi, zamanla hekime gitmeyi daha katlanılır hale getirir.

Sıkça Sorulan Sorular

İyatrofobi ne anlama gelir?

İyatrofobi, hekimlerden ve tıbbi testlerden duyulan aşırı korkuyu tanımlayan terimdir. Sözcük, Yunancada iyileştiren anlamına gelen iatros ile korku anlamına gelen phobos sözcüklerinden türemiştir. Özgül fobiler arasında yer alır ve kişinin sağlık hizmeti almaktan kaçınmasına yol açacak kadar güçlü hale gelebilir.

Hekimden kaçınmak sağlığı nasıl etkiler?

Muayene ve testleri sürekli ertelemek, ciddi ve çoğu zaman geri dönüşü olmayan hastalık komplikasyonları riskini artırır. Örneğin fark edilmeyen yüksek tansiyon ya da yüksek kolesterol, kalp krizi ve felç tehlikesini büyütebilir. Erken fark edilen sorunların yönetimi genellikle daha kolay olduğu için düzenli kontrol değerlidir.

Hangi durumlar bu korkuya eşlik eder?

Sürekli hasta olma endişesi taşıyan sağlık kaygısı, panik ataklar ve beyaz önlük sendromu sık eşlik eden tablolardır. Birden fazla fobinin bir arada bulunması da yaygındır. Kan, iğne, hastane ya da hastalık korkusu çoğu zaman aynı kişide bir araya gelebilir.

Profesyonel destek almak gerekir mi?

Korku günlük yaşamı ve sağlık kararlarını etkiliyorsa bir psikoloji uzmanından destek almak yararlı olur. Bilişsel davranışçı yaklaşım, kademeli maruz bırakma ve gevşeme teknikleri çoğu kişide belirtileri hafifletir. Erken başvuru, korkunun yerleşip kaçınma alışkanlığına dönüşmesini önlemeye yardımcı olabilir.

Bu içerik, Uzman Psikolog Sena Sabanoğlu tarafından bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Yazıda yer alan bilgiler kişisel bir değerlendirmenin yerini tutmaz, ihtiyaç duyduğunuzda bir psikoloji uzmanıyla görüşmeniz önerilir.

Kaynaklar

• Cleveland Clinic