Emetofobi Nedir? Kusma Korkusunun Belirtileri ve Başa Çıkma Yolları

Emetofobi nedir? Kusmaktan ya da kusan birini görmekten duyulan yoğun ve sürekli korkuya verilen addır. Sıradan bir tiksintinin çok ötesindedir. Bu kusma korkusu kişinin düşüncelerini ele geçirir ve günlük yaşamı en az altı ay boyunca ciddi biçimde kısıtlar. Korkunun şiddeti kişinin seçimlerini yönetmeye başlar.

İçindekiler

• Emetofobi neden ortaya çıkar
• Kusma korkusunun belirtileri nelerdir
• Hangi kaçınma davranışları görülür
• Sıradan tiksinme ile kusma korkusu arasındaki fark nedir
• Kusma korkusuyla nasıl başa çıkılır
• Ne zaman profesyonel destek gerekir
• Sıkça Sorulan Sorular

Özetle, bu yazıda konunun nedenleri, belirtileri ve sağlıklı başa çıkma yolları uzman bakışıyla ele alınıyor.

Emetofobi neden ortaya çıkar

Bu korku çoğu zaman geçmişteki zorlu bir deneyime dayanır. Toplum içinde kusmak, ağır bir mide enfeksiyonu, gıda zehirlenmesi ya da boğulma hissi gibi olaylar derin bir iz bırakabilir. Beyin bu deneyimi tehlike olarak kaydeder ve benzer durumlardan var gücüyle kaçınmaya çalışır.

Korku her zaman kişinin kendi yaşadığı bir olaydan doğmaz. Bazen başkasının kusmasına tanık olmak ya da böyle bir sahneyi izlemek de yeterli olur. Beyin bu anı güçlü bir tehlike işareti olarak saklar ve benzer ipuçlarını sürekli tarar hale gelir. Böylece gündelik pek çok durum tehdit gibi algılanmaya başlar.

Emetofobi bazen tek başına görülmez. Obsesif kompulsif belirtiler veya yeme düzenindeki sorunlarla birlikte ortaya çıkabilir. Kişinin mizacı, kaygıya yatkınlığı ve çocuklukta öğrenilmiş korkular da bu tabloyu şekillendirir. Yani tek bir neden değil, birçok etkenin birleşimi söz konusudur.

Kusma korkusunun belirtileri nelerdir

Emetofobi hem bedende hem düşüncede kendini gösterir. Tetikleyici bir durumla karşılaşıldığında beden alarma geçer. Sık görülen fiziksel belirtiler şöyle sıralanır.

• Kalp atışının hızlanması ve terleme.
• Titreme ve göğüste sıkışma hissi.
• Mide bulantısı, baş dönmesi ve bayılacak gibi olma.

Düşünce düzeyinde ise sürekli bir tetikte olma hali vardır. Kişi kendi bedenini ve çevresindeki insanları hastalık belirtisi açısından tarar. Bu durum çoğu zaman sağlık kaygısı ile iç içe geçer ve kişiyi sürekli teyakkuzda tutar.

Belirtiler kişiden kişiye değişir. Kimileri yalnızca belirli durumlarda yoğun kaygı yaşarken kimileri gün boyu tetikte kalır. Bulantı hissinin kendisi bile korkuyu tetikleyebilir ve bir kısır döngü oluşturur. Kişi bulantıdan korktukça kaygısı artar, artan kaygı da mideyi daha çok rahatsız eder.

Hangi kaçınma davranışları görülür

Emetofobi yaşayan kişi korktuğu durumu önlemek için hayatını daralttıkça daraltır. Bu kaçınma kısa vadede rahatlatır ama uzun vadede korkuyu besler. Sık görülen davranışlar arasında şunlar yer alır.

• Tuvalete yakın durmak veya yakında bir çöp kovası bulundurmak.
• Uzun araba yolculuğundan, tekneden ve lunapark araçlarından kaçınmak.
• Yan etkisinde bulantı yazan ilaçları almaktan çekinmek.
• Tanımadığı yemekleri, restoranları ve bazen sosyal davetleri reddetmek.
• Sık sık el yıkamak ve ateş ölçmek.

Bu davranışlar arttıkça kişinin dünyası küçülür. Emetofobi, iş, okul ve ilişkiler üzerinde belirgin bir yük oluşturur ve özgür seçim alanını daraltır.

Kaçınmanın en sinsi yanı, kişiye yardımcı oluyormuş gibi görünmesidir. Korkulan durumdan uzak durulduğunda kaygı hemen azalır ve bu rahatlama davranışı pekiştirir. Oysa her kaçınma, korkunun sınırlarını biraz daha genişletir. Zamanla önceden sorun olmayan yerler ve durumlar da tehlikeli görünmeye başlar. Bu yüzden kaçınmayı fark etmek, başa çıkmanın ilk basamağıdır.

Sıradan tiksinme ile kusma korkusu arasındaki fark nedir

Çoğu insan kusmaktan hoşlanmaz. Bu doğal bir tepkidir ve geçicidir. Fark, korkunun şiddetinde ve süresinde ortaya çıkar. Sıradan tiksinme günlük hayatı durdurmaz ve olay bitince geçer.

Emetofobide ise korku sürekli bir tetikte olma haline dönüşür ve kararları yönetmeye başlar. Kişi nereye gideceğine, ne yiyeceğine ve kimlerle vakit geçireceğine bu korkuya göre karar verir. İşte bu kalıcı kısıtlama, sıradan bir rahatsızlığı bir kaygı sorununa dönüştürür.

Bir diğer fark da korkunun mantığa direnmesidir. Kişi çoğu zaman bu korkunun aşırı olduğunu bilir ama yine de kaygısını durduramaz. Bilmek ile hissetmek arasındaki bu boşluk, korkuyla baş etmeyi zorlaştırır ve kişinin kendini çaresiz hissetmesine yol açar.

Kusma korkusuyla nasıl başa çıkılır

İyi haber, bu korkunun yönetilebilir olmasıdır. En etkili yollardan biri aşamalı maruz kalmadır. Kişi korkutucu kelimeleri söylemekten başlayıp küçük adımlarla ilerler ve bedeninin verdiği tepkilere yavaş yavaş alışır. Böylece kaçınma döngüsü zayıflar.

Bilişsel davranışçı yaklaşım da kaygı yaratan düşünceleri fark etmeyi ve onları daha gerçekçi olanlarla değiştirmeyi öğretir. Yoğun kaygı anında işe yarayan birkaç pratik şöyledir.

• Yavaş ve derin nefes alarak bedeni sakinleştirmek. Panik anında ne yapılacağını önceden bilmek güven verir.
• Bulantı hissini bir tehlike değil, geçici bir beden tepkisi olarak adlandırmak.
• Dikkati bulunulan ana ve çevredeki somut ayrıntılara yöneltmek.

Bu adımlar emetofobinin gücünü azaltır ve kişiye kontrol duygusunu geri kazandırır. Sabırlı bir tekrar, korkulan durumun eskisi kadar ürkütücü olmadığını gösterir.

Yakın çevrenin tutumu da önemlidir. Kişiyi korkusuyla ansızın yüzleşmeye zorlamak yerine küçük adımlarını desteklemek güven verir. Anlayışlı bir ortam, kişinin kaçınmayı azaltmasını ve yeniden denemesini kolaylaştırır. Emetofobi ile baş etmek zaman alan bir süreçtir ve kişinin kendi hızında ilerlemesi en sağlıklı yoldur.

Ne zaman profesyonel destek gerekir

Korku günlük yaşamı, yeme düzenini veya sosyal hayatı ciddi biçimde kısıtlıyorsa profesyonel destek almak yerinde olur. Bir psikoloji uzmanı, korkunun kaynağını anlamaya ve aşamalı bir başa çıkma planı kurmaya yardımcı olabilir. Emetofobi tek başına baş edilmesi zor bir tablo olabilir ama doğru destekle kişinin yaşam alanı yeniden genişler.

Sıkça Sorulan Sorular

Kusma korkusu ne kadar yaygındır

Bu korku görece nadirdir ve dünya genelinde yaklaşık her bin kişiden birini etkilediği belirtilir. Kadınlarda erkeklere göre daha sık görülür. Nadir olması yaşayan kişinin sıkıntısını küçümsememeyi gerektirir. Doğru yaklaşımla korkunun günlük yaşam üzerindeki etkisi büyük ölçüde azaltılabilir.

Bu korku çocuklarda da görülür mü

Evet. Korku çoğu zaman çocuklukta yaşanan zorlu bir kusma deneyiminden sonra başlar. Çocukta okuldan kaçınma, belirli yiyecekleri reddetme veya sürekli mide şikayeti biçiminde görülebilir. Ailenin sakin ve anlayışlı bir tutum sergilemesi, çocuğun korkuyla baş etmesini kolaylaştırır.

Kaçınmak neden korkuyu büyütür

Kaçınmak kısa vadede rahatlama verir çünkü tehdit ortadan kalkmış gibi hissedilir. Ancak beyin bu sayede korkunun haklı olduğunu öğrenir. Kişi ne kadar çok kaçınırsa korku o kadar güçlenir. Aşamalı olarak korkulan durumla karşılaşmak, bu döngüyü tersine çevirmenin en sağlıklı yoludur.

Mide bulantısı her zaman bu korkunun işareti midir

Hayır. Bulantının pek çok nedeni vardır ve çoğu geçicidir. Kaygı da mideyi etkileyebilir. Önemli olan bulantının süresi ve yol açtığı kaçınmadır. Eğer bulantı korkusu günlük seçimleri yönetmeye başladıysa bir uzmana danışmak faydalı olur.

Bu içerik, Uzman Psikolog Sena Sabanoğlu tarafından bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Yazıda yer alan bilgiler kişisel bir değerlendirmenin yerini tutmaz, ihtiyaç duyduğunuzda bir psikoloji uzmanıyla görüşmeniz önerilir.

Kaynaklar

• Cleveland Clinic