Hastane Korkusu Nedir? Nozokomefobi Belirtileri ve Başa Çıkma Yolları

Hastane korkusu nedir? Hastane korkusu, hastanelere karşı duyulan yoğun ve kontrol edilmesi güç bir korkudur. Nozokomefobi olarak da bilinen bu durum, özgül bir fobi ve kaygı bozukluğu türüdür. Kişi hastane ortamını düşününce bile belirgin bir tedirginlik yaşar. Çoğu zaman bu tepkinin gerçek tehlikeyle orantısız olduğunu bilse de duygularını yönlendirmekte zorlanır.

İçindekiler

• Hastane korkusu neden gelişir?
• Hangi belirtiler ortaya çıkar?
• Bu korku günlük yaşamı nasıl etkiler?
• Kimlerde daha sık görülür?
• Uzman bu durumu nasıl değerlendirir?
• Başa çıkmak için neler yardımcı olur?
• Hastane ziyaretini kolaylaştıran yöntemler neler?
• Sıkça Sorulan Sorular

Özetle, bu yazıda konunun nedenleri, belirtileri ve sağlıklı başa çıkma yolları uzman bakışıyla ele alınıyor.

Hastaneler birçok insanda hastalık, ağrı ve kayıpla ilişkilendirilir. Çoğu kişi bu çağrışımları bir kenara bırakıp gerektiğinde bir sağlık kuruluşuna gidebilir. Nozokomefobide ise bu adım çok güçleşir ve kişi ihtiyaç duyduğu bakımı erteleyebilir. Durum, kan, iğne, mikrop ya da hastalık korkusuyla da ilişkili olabilir.

Hastane korkusu neden gelişir?

Uzmanlar bu fobinin tek bir nedenini kesin olarak bilmiyor. Yine de bazı etkenlerin riski artırdığı düşünülüyor.

• Ailede kaygı ve benzer korkuların bulunması, yani genetik yatkınlık.
• Çocuklukta çok hasta olmak, ciddi bir yaralanma geçirmek ya da bir yakınını hastanede kaybetmek gibi zorlayıcı deneyimler.
• Kan, iğne, mikrop veya çıplaklıkla ilgili var olan korkuların zamanla hastane ortamına taşınması.
• Filmlerin ve haberlerin hastaneyi tehlike, hata ve felaketle birlikte göstermesi.
• Koku duyusunun güçlü olması ve antiseptik ya da ilaç kokularına aşırı duyarlılık.

Hangi belirtiler ortaya çıkar?

Belirtiler genellikle hastaneyi düşünürken, görürken ya da ziyaret ederken başlar. Hafif durumlarda kişi yalnızca gergin hissederken, yoğun durumlarda panik düzeyinde tepkiler görülebilir.

• Nefes darlığı, hızlı soluma veya hiperventilasyon.
• Baş dönmesi ve ağız kuruluğu.
• Aşırı terleme, kas gerginliği ve titreme.
• Bulantı, kusma ve kalp çarpıntısı.
• Kabuslar, panik atak ve oradan kaçıp saklanma isteği.

Doktorlara karşı duyulan hafif tedirginlik için zaman zaman beyaz önlük etkisinden söz edilir. Bu, sağlık ortamında tansiyonun yükselmesiyle ilgili bedensel bir tepkidir ve fobinin kendisiyle aynı şey değildir.

Bu korku günlük yaşamı nasıl etkiler?

Hastaneden kaçınmak kısa vadede rahatlatıcı görünse de uzun vadede ağır sonuçlar doğurabilir.

• Gerekli muayene veya işlemleri erteleme ve sağlığı riske atma.
• Hasta bir yakınını ziyaret edememe ve sonrasında pişmanlık yaşama.
• Bir sağlık kuruluşuna gitme ihtimalini sürekli düşünüp aşırı kaygılanma.

Benzer bir kaçınma örüntüsü hekimlere yönelik yaşandığında doktor korkusu tablosuyla da iç içe geçebilir. Zamanla kişi yalnızca hastaneyi değil, sağlıkla ilgili birçok durumu da zihninde tehditle bağdaştırmaya başlayabilir. Böylece yaşam kalitesi sessizce aşınır.

Kimlerde daha sık görülür?

Hastane korkusu çocuklukta ya da yetişkinlikte başlayabilir. Yükseklik ve uçak korkusu gibi, hastaneyle ilgili bu fobinin bazı diğer fobilere kıyasla daha yaygın olduğu belirtilir. Kesin bir oran vermek güçtür, çünkü birçok kişi durumunu paylaşmaz.

Mikrop, kan, iğne, hastalık ya da ölümle ilgili korkusu olan kişilerde bu tablo daha olasıdır. Örneğin mikrop korkusu yaşayan biri hastane ortamında daha fazla zorlanabilir. Ağrı, kanser, kapalı alan ya da ameliyatla ilgili kaygılar da benzer biçimde bu korkuyu besleyebilir. Yani tek bir kaynak değil, birbirini tetikleyen birkaç tedirginlik söz konusu olabilir.

Uzman bu durumu nasıl değerlendirir?

Bu fobiyi doğrulayan bir laboratuvar testi yoktur. Bir psikoloji uzmanı, görüşme yoluyla belirtileri ve bunların yaşamı ne ölçüde etkilediğini değerlendirir. Değerlendirmede şu ölçütler dikkate alınır.

1. Korkunun belirgin ve yoğun bir kaygı yaratması.
2. Gerçek tehlikeyle orantısız olması.
3. Kişinin istese bile hastaneden kaçınmasına yol açması.
4. Bedensel kaygı ya da panik belirtileri üretmesi.
5. Genellikle altı ay veya daha uzun sürmesi.

Başa çıkmak için neler yardımcı olur?

Hafif durumlar her zaman destek gerektirmez. Korku bakımı aksatacak kadar güçlendiğinde ise profesyonel destek önerilir. Hastane korkusu yaşayan kişiler için birkaç yaklaşım öne çıkar.

• Bilişsel davranışçı yaklaşım, hastaneyle ilgili olumsuz düşünceleri fark edip değiştirmeye yardımcı olur.
• Kademeli maruz bırakma, önce bir hastane fotoğrafı gibi daha az zorlayıcı adımlarla başlar ve zamanla gerçek ortama ilerler.
• Hipnoz yoluyla gevşeme, kişinin kaygısını azaltmasına katkı sunabilir.
• Kaygı giderici ya da antidepresan ilaçlar, bir uzman uygun gördüğünde belirtileri hafifletebilir.

İlaçların kesin bir çözüm olmadığını, yalnızca kaygıyı yönetmeye yardımcı olduğunu unutmamak gerekir.

Hastane ziyaretini kolaylaştıran yöntemler neler?

Çoğu kişi yaşamının bir döneminde bir sağlık kuruluşuna gitmek zorunda kalır. Birkaç basit hazırlık süreci daha katlanılır kılabilir.

• Daha sakin ve ferah tasarlanmış, daha az ürkütücü kuruluşları tercih etmek.
• İşlem öncesinde plan yapmak ve yanında güvendiği birini götürmek.
• Rahatlatan tanıdık eşyalar ile kitap veya oyun gibi dikkat dağıtıcılar taşımak.
• Meditasyon, nefes egzersizi ve kas gevşetme çalışmalarıyla bedeni sakinleştirmek.
• Kaygıyı artırabilen kafeini azaltmak ve korkuyu güvendiği biriyle paylaşmak.

Kesin bir önleme yolu bilinmese de genel stresi azaltmak, alkol ve sigarayı sınırlamak ve sevdikleriyle vakit geçirmek genel kaygı yükünü hafifletebilir. Dikkati korkudan uzaklaştıran yeni bir uğraş edinmek de bazı kişilere iyi gelir. Var olan kaygıyı erkenden ele almak, başka kaygı örüntülerinin eklenmesini de güçleştirebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Nozokomefobi ne anlama gelir?

Nozokomefobi, hastanelere karşı duyulan yoğun ve mantık dışı korkuyu tanımlayan terimdir. Kişi hastane ortamını düşününce bile kaygı yaşar ve çoğu zaman bu kaygının orantısız olduğunu bilir. Söz konusu durum özgül bir fobi olarak ele alınır ve uygun destekle zamanla yönetilebilir.

Bu korku geçer mi?

Fobinin kesin bir çözümü olmasa da düzenli olarak yürütülen destek süreci çoğu kişiye belirgin biçimde yardımcı olur. Kişi zamanla kaygısını daha iyi yönetmeyi ve hastane ortamına kademeli olarak alışmayı öğrenebilir. Erken adım atmak bu süreci kolaylaştırır.

Hangi durumlarda bir uzmana başvurmalıyım?

Korku gerekli bir muayeneyi, işlemi ya da yakın ziyaretini engelliyorsa bir psikoloji uzmanına danışmak yerinde olur. Günlük yaşamı belirgin biçimde kısıtlayan ve altı ay ya da daha uzun süren yoğun kaygı da başvuru için önemli bir işarettir.

Hastane kaygısı başka korkularla birlikte görülür mü?

Evet, bu tablo sıklıkla mikrop, kan, iğne, hastalık ya da ölümle ilgili korkularla birlikte ortaya çıkar. Bir kişide birden fazla kaygı örüntüsü bulunabilir. O yüzden var olan kaygıları bütüncül biçimde ele almak uzun vadede koruyucu olur.

Bu içerik, Uzman Psikolog Sena Sabanoğlu tarafından bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Yazıda yer alan bilgiler kişisel bir değerlendirmenin yerini tutmaz, ihtiyaç duyduğunuzda bir psikoloji uzmanıyla görüşmeniz önerilir.

Kaynaklar

• Cleveland Clinic