Yapay Bozukluk (Münchausen Sendromu) Nedir?

Yapay bozukluk nedir? Yapay bozukluk, kişinin dışarıdan somut bir çıkar beklemeden bilinçli biçimde hasta rolüne bürünüp hastalık belirtileri üretmesiyle tanımlanan bir ruh sağlığı durumudur. Kişi bazen yakınmalarını abartır, bazen de kendine zarar vererek gerçek bulgular oluşturur. Buradaki temel amaç ilgi görmek ve bakım alan kişi konumunda kalabilmektir.

İçindekiler

• Yapay bozukluk belirtileri nelerdir?
• Bu durum neden ortaya çıkar?
• Münchausen sendromu kaç türde görülür?
• Simülasyon ve hastalık kaygısından farkı nedir?
• Kimlerde daha sık görülür?
• Nasıl fark edilir ve nasıl başa çıkılır?
• Sıkça Sorulan Sorular

Özetle, bu yazıda konunun nedenleri, belirtileri ve sağlıklı başa çıkma yolları uzman bakışıyla ele alınıyor.

Yapay bozukluk belirtileri nelerdir?

Bu tabloda kişi, açıklanamayan ya da hızla değişen sağlık şikayetleri anlatır. Doktordan doktora dolaşma, çok sayıda tıbbi işlem isteme ve hastane ortamına aşırı istekli olma en sık görülen davranışlardır.

• Belirtilerin tutarsız olması ve önceki kayıtlarla örtüşmemesi
• Tetkik sonuçları normal çıkınca yeni yakınmaların hemen eklenmesi
• Tıbbi terimlere beklenmedik düzeyde hakim olma
• Hastane geçmişi yoğun, ziyaretçisi az bir yaşam düzeni

Yapay bozukluk yaşayan kişi, çevresine gerçekten ağır hasta olduğuna dair güçlü bir izlenim verir. Bu inandırıcılık nedeniyle yakınları uzun süre durumun farkına varamaz. Belirtiler çoğu zaman denetimi zor olan alanlarda yoğunlaşır.

Bazı durumlarda kişi kan örneğine müdahale edebilir, ilaçları amacı dışında kullanabilir ya da yaraları iyileşmeden kaşıyabilir. Bu davranışlar dışarıdan ürkütücü görünse de altta çoğu zaman derin bir çaresizlik yatar.

Bu durum neden ortaya çıkar?

Tek bir nedeni yoktur. Çocuklukta yaşanan ihmal, örseleyici deneyimler ya da uzun süren hastalık dönemleri zemin hazırlayabilir. Bazı kişilerde hasta rolü, geçmişte yalnızca hastayken ilgi görmüş olmanın izlerini taşır.

Düşük benlik saygısı, kimlik karmaşası ve güçlü bir onay ihtiyacı da tabloyu besler. Yapay bozukluk, çoğu zaman bu karşılanmamış duygusal ihtiyaçların dolaylı bir dışa vurumu olarak okunur. Kişi ihtiyacını doğrudan dile getiremediğinde beden üzerinden bir dil kurar.

Bazı araştırmacılar geçmişteki ciddi bir hastalığın ya da uzun hastane deneyiminin, ilerleyen yıllarda bu örüntüyü tetikleyebileceğini belirtir. Kişi o dönemde hissettiği ilgiyi ve güvende olma duygusunu yeniden aramaya başlar. Böylece hastalık, karşılanmayan bağ kurma ihtiyacının bir aracına dönüşür.

Münchausen sendromu kaç türde görülür?

Klinik kaynaklar bu tabloyu iki ana biçimde ele alır.

1. Kendine yönelik biçim. Kişi kendi bedeninde belirti üretir. Halk arasında Münchausen sendromu olarak bilinen biçim büyük ölçüde budur.
2. Başkasına yönelik biçim. Genellikle bir bakım veren, sorumlu olduğu çocukta ya da yaşlıda belirti oluşturur. Bu biçim çok daha risklidir çünkü savunmasız birini hedef alır.

Her iki biçimde de örüntü aynıdır. Yapay bozukluk, kişinin hastalık üzerinden bir ilişki ve bir konum kurmasıyla ilerler. Fark yalnızca belirtinin kimin bedeninde üretildiğindedir.

Başkasına yönelik biçim özellikle çocuk sağlığı açısından ciddi bir sorundur. Bakım veren, sağlıklı bir çocuğu hasta gibi göstererek gereksiz işlemlere maruz bırakabilir. Bu nedenle bu biçim çoğu ülkede bir ihmal ve istismar konusu olarak da değerlendirilir.

Simülasyon ve hastalık kaygısından farkı nedir?

Simülasyonda kişi para, izin ya da bir sorumluluktan kaçmak gibi somut bir kazanç için hasta taklidi yapar. Yapay bozukluk davranışında ise böyle bir dış ödül yoktur, motivasyon tümüyle duygusaldır.

Sağlık kaygısında ise kişi gerçekten hasta olduğuna inanır ve bundan korkar. Bu ayrımı daha net görmek için sağlık kaygısı ve somatizasyon yazılarına göz atabilirsiniz. Yapay bozukluk bunlardan, belirtinin bilinçli olarak üretilmesiyle ayrılır.

Kimlerde daha sık görülür?

Sağlık alanında çalışmış, hastalık ve hastane diline aşina kişilerde görülme olasılığı bir miktar daha yüksektir. Yoğun yalnızlık, geçmiş örselenmeler ve bazı kişilik örüntüleri de riski artıran etkenler arasındadır.

Yine de bu tablo her yaştan ve her kesimden insanda ortaya çıkabilir. Yapay bozukluk yalnızca belirli bir gruba özgü değildir, bu yüzden peşin hükümlerden kaçınmak gerekir.

Bir kişilik özelliği ya da geçmiş bir travma tek başına bu tabloyu açıklamaz. Genellikle birden çok etken bir araya geldiğinde davranış belirginleşir. Bu yüzden değerlendirmeyi bir psikoloji uzmanının bütüncül bakışıyla yapmak en doğrusudur.

Nasıl fark edilir ve nasıl başa çıkılır?

Fark etmek kolay değildir çünkü kişi belirtileri ustalıkla sunar. Tutarsız öyküler, sürekli değişen şikayetler ve gereğinden fazla işlem isteği önemli ipuçları arasındadır. Belirtilerin yalnızca izleyici olduğunda ağırlaşması da dikkat çekici bir işarettir.

Başa çıkma sürecinde suçlayıcı bir tavırdan kaçınmak gerekir. Kişiyi köşeye sıkıştırmak çoğu zaman durumu ağırlaştırır. Sabırlı ve yargılamayan bir yaklaşım, yanında profesyonel destek daha kalıcı sonuç verir.

Yakınların rolü de önemlidir. Her yeni şikayette telaşa kapılıp sınırsız ilgi göstermek, farkında olmadan davranışı pekiştirebilir. Bunun yerine ilgiyi kişinin sağlıklı yönlerine kaydırmak, birlikte vakit geçirmek ve hastalık dışı paylaşımları çoğaltmak daha yapıcı olur. Böylece kişi, değer görmek için hasta olmak zorunda hissetmez.

• Kişinin altında yatan duygusal ihtiyaçlarını görmeye çalışın
• Gereksiz tıbbi işlem döngüsünü daha da büyütmemeye özen gösterin
• Bir psikoloji uzmanından profesyonel destek almasını nazikçe önerin

Yapay bozukluk söz konusu olduğunda erken ve şefkatli bir yaklaşım, hem kişinin kendisini hem de çevresindekileri korur. Amaç ifşa etmek değil, karşılanmamış ihtiyacı sağlıklı bir zemine taşımaktır.

Sıkça Sorulan Sorular

Münchausen sendromu ile hastalık numarası yapmak aynı şey mi?

Hayır. Hastalık numarası çoğunlukla izin almak ya da bir sorumluluktan kaçmak gibi somut bir kazanç içindir. Bu tablo ise dış bir ödül olmadan, ilgi görmek ve bakım alan kişi olarak kalmak amacıyla ortaya çıkar. Motivasyon tümüyle duygusaldır ve kişi davranışının farkında olsa bile çoğu zaman durduramaz.

Bu durumu yaşayan kişi yalan mı söylüyor?

Tam olarak öyle demek doğru olmaz. Kişi bilinçli olarak belirti üretir ama bunu basit bir yalandan çok, karşılanmamış duygusal ihtiyaçların bir dışa vurumu olarak düşünmek gerekir. Bu yüzden öfkelenmek yerine anlamaya çalışmak ve kişiyi profesyonel desteğe yönlendirmek çok daha yardımcı olur.

Bu tablo tehlikeli midir?

Olabilir. Kişi kendine zarar verebilir ya da gereksiz tıbbi işlemler yüzünden risk altına girebilir. Başkasına yönelik biçimde ise çocuk gibi savunmasız bireyler ciddi zarar görebilir. Bu nedenle durumdan şüphelenildiğinde konuyu ciddiye almak ve uygun profesyonel desteğe yönelmek önemlidir.

Bu duruma nasıl yardımcı olunur?

En etkili yol, yargılamayan ve suçlamayan bir tutumdur. Kişiyi ifşa etmeye çalışmak çoğu zaman geri teper. Bunun yerine güven veren bir ilişki kurmak, alttaki ihtiyaçları anlamak ve kişinin bir psikoloji uzmanıyla görüşmesini desteklemek daha sağlam bir iyileşme zemini hazırlar.

Bu içerik, Uzman Psikolog Sena Sabanoğlu tarafından bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Yazıda yer alan bilgiler kişisel bir değerlendirmenin yerini tutmaz, ihtiyaç duyduğunuzda bir psikoloji uzmanıyla görüşmeniz önerilir.

Kaynaklar

• Cleveland Clinic